SteppeNews.kz: Қытай — Қазақстанның шығыстағы көршісі және әлемдегі екінші ірі экономика ретінде өңірлік дамуда маңызды рөл атқарып отыр. Соңғы жылдары Қазақстан мен Қытай арасындағы қатынастар тұрақты түрде дамып, екіжақты тауар айналымы 40 миллиард АҚШ долларынан асты. Сонымен қатар, екі ел арасындағы саяси сенім нығайып, тұрақты жан-жақты стратегиялық әріптестік деңгейінде өзара іс-қимыл жалғасуда. Қазақстан «Бір белдеу, бір жол» бастамасының маңызды буыны әрі сенімді серіктесіне айналды.

Жуырда Қытайда 2026–2030 жылдарға арналған 15-ші бесжылдық қабылданып, елдің әлеуметтік-экономикалық даму басымдықтары айқындалды. Бұл құжат өңірлік экономикалық үрдістерге әсер ететін маңызды факторлардың бірі. Бұл тұрғыдан алғанда, 15-ші бесжылдық аясындағы өзгерістер Қазақстан үшін жаңа мүмкіндіктер мен ынтымақтастық бағыттарын айқындай алады. Осы мәселелер бойынша КИМЭП университеті Қытай істер кеңсесінің директоры, Қытай және Орталық Азияны зерттеу орталығының зерттеушісі Ұлан Нұқанұлы өз пікірімен бөлісті.

Инновациялар мен жоғары технологиялар: екі елдің стратегияларындағы үндестік

Қытайдың 15-ші бесжылдығы мен Қазақстанның ұзақ мерзімді даму басымдықтары арасында, әсіресе инновациялар, өндірісті жаңғырту және жоғары технологиялар саласында, айқын үндестік байқалады. Бұл үрдістер екі ел арасындағы ынтымақтастықтың жаңа сапалық деңгейге көшуіне ықпал етеді.

«Бұған дейін өзара іс-қимыл негізінен сауда, энергетика және инфрақұрылым жобаларына сүйеніп келсе, қазіргі кезеңде басты назар өндірістік тізбектерді дамытуға, технологиялық ықпалдастыққа және қосылған құн қалыптастыруға аударылып отыр. Қазіргі кезеңде басты мәселе сауда көлемінде емес, өндірістік тізбектер мен жаңа экономикалық құрылымдарды бірге қалыптастыруда. Қарапайым азаматтар үшін бұл өзгерістер жаңа жұмыс орындарының пайда болуына, қызмет көрсету сапасының артуына және экономикалық тиімділіктің күшеюіне әкеледі», — дейді Ұлан Нұқанұлы.

«Жасыл» экономика: Қазақстан өңірлік энергетикалық орталыққа айнала ала ма?

Қытай «жасыл» технологиялар бойынша әлемдік көшбасшыға айналды, ал Қазақстан зиянды қалдықтарды азайту бағытын берік ұстанып отыр. 15-ші бесжылдық аясында екі елдің экологиялық бастамалары тоғысып, жаңа серіктестік мүмкіндіктерін ашуда.

«Қытай «жасыл даму» бағыты бойынша әлемдік көшбасшылардың біріне айналды, ал Қазақстан тұрақты даму саясатын белсенді түрде ілгерілетіп отыр. Бұл бағыттағы өзара іс-қимыл технологияларды енгізумен ғана шектелмей, бірлескен инвестициялар мен өндірісті жергіліктендіру арқылы кеңейе алады. Қазақстан табиғи ресурстық әлеуетіне сүйене отырып, өңірлік «жасыл» энергетика орталықтарының біріне айналу мүмкіндігіне ие», — деп атап өтеді сарапшы.

Цифрландыру және жасанды интеллект: инновациялық ортаға бірігу

Қытайдың технологиялық тәуелсіздікке ұмтылысы көршілес елдер үшін жаңа мүмкіндіктер ашады. Цифрландыру, ақылды компьютерлік жүйелер және IT саласында бірлескен жобаларды жүзеге асыру — Қазақстан алдындағы стратегиялық міндеттердің бірі.

«Қытайдың технологиялық тәуелсіздікке ұмтылысы өңірлік деңгейде жаңа мүмкіндіктер қалыптастырып отыр. Қазақстан үшін негізгі міндет — инновациялық процестердің белсенді қатысушысына айналу. Бұл бағыттағы жұмыстар, ең алдымен, университеттің өз даму басымдықтарына негізделген. КИМЭП университетінде жасанды интеллект пен цифрлық технологиялар бағытындағы білім беру бағдарламалары осы ішкі қажеттіліктер мен академиялық даму стратегиясы аясында қалыптасып келеді», — дейді Ұлан Нұқанұлы.

«Сонымен қатар, бұл үрдістер Қытайдағы цифрлық экономика мен жасанды интеллект саласындағы дамумен ұштасып, екіжақты ынтымақтастық үшін қосымша мүмкіндіктер қалыптастырады. KIMEP AI Conference аясында 300-ден астам мектеп оқушысы қатысып, ондаған инновациялық жобалар ұсынылды. Бұл жасанды интеллектке деген қызығушылықтың артып келе жатқанын көрсетеді. Болашақтағы ынтымақтастық тек логистикамен шектелмей, цифрлық кеңістікте де дамиды», — деп қосады сарапшы.

Логистика және «Бір белдеу, бір жол»: жаңа индустриялық аймақтарға апаратын жол

Қазақстан мен Қытай арасындағы логистикалық байланыс — «Бір белдеу, бір жол» жобасының күретамыры. Жаңа бесжылдықта көлік дәліздерінің жаңаруы тауар айналымынан да асып, жаңа индустриялық аймақтардың қалыптасуына негіз болмақ.

«Қазақстан мен Қытай арасындағы көлік-логистикалық байланыстар өңірлік экономикалық интеграцияның маңызды элементі болып табылады. Қазіргі кезеңде бұл салада тиімділікті арттыру, цифрландыру және жүйелік үйлесімділікті қамтамасыз ету негізгі бағыттарға айналып отыр. Бұл бағыттағы өзара іс-қимыл жаңа өндірістік аймақтардың қалыптасуына және инвестициялық белсенділіктің артуына ықпал етеді», — деп түсіндіреді Ұлан Нұқанұлы.

Ауыл шаруашылығы: қазақстандық бренд Қытай нарығында

Қытайда жоғары сапалы, экологиялық таза азық-түлікке сұраныс артып келеді. Бұл Қазақстанның ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері үшін нақты және перспективалы мүмкіндік. Алайда бұл нарыққа шығу өз талаптарын қояды.

«Қытай нарығындағы сапалы және экологиялық таза өнімдерге сұраныстың артуы Қазақстан үшін қосымша мүмкіндіктер қалыптастырады. Бұл мүмкіндіктерді тиімді пайдалану үшін жеткізу тізбектерін дамыту, өнім сапасын арттыру және стандарттарды үйлестіру маңызды. Сонымен қатар, трансшекаралық электрондық сауда ауыл шаруашылығы өнімдерін өткізу үшін жаңа арналарды ашады», — деп атап өтеді сарапшы.

Адам капиталы — ынтымақтастықтың ең тұрақты негізі

15-ші бесжылдық — бұл тек Қытайдың ішкі жоспары ғана емес, Орталық Азия үшін де жаңа ынтымақтастық кеңістігін ашатын стратегиялық құжат. Технологиялық серіктестік, жасыл энергетика, цифрлық экономика және ауыл шаруашылығы — осы салалардың барлығы екі елді жаңа сапалы деңгейде байланыстыра алады.

«Қазақстанның өз даму басымдықтары мен өңірлік үрдістердің тоғысуы жаңа ынтымақтастық мүмкіндіктерін қалыптастырады. Ұзақ мерзімді перспективада адам капиталы мен білім беру ынтымақтастықтың ең тұрақты негізіне айналады», — деп қорытындылайды Ұлан Нұқанұлы.