Қытайда білім алған түлектер Қазақстан мен Қытай арасындағы достықтың жаңа көпіріне айналуда

Астанада «Ғажайып Қытайды танып, Қазақстан мен Қытай достығын нығайтайық» атты Қытай жоғары оқу орындары түлектерінің кездесуі өтті. Қытай Халық Республикасының Қазақстандағы Елшілігі мен ҚХР жоғары оқу орындары түлектері қауымдастығы бірлесіп ұйымдастырған шараға 200-ге жуық адам – түлектер, қазіргі студенттер, талапкерлер, мемлекеттік органдардың, білім беру мекемелері мен бизнес өкілдері қатысты.

Бір қарағанда, бұл естеліктермен бөлісетін достық кездесу сияқты көрінуі мүмкін. Алайда оның астарында бұдан әлдеқайда маңызды мәселе – халықаралық білімнің адами капиталға айналуы және түлектердің Қазақстан мен Қытай арасындағы тұрақты байланыстардың біріне айналуы тұр.

Қазақстан мен Қытайдың ынтымақтастығы бүгінде экономика мен инфрақұрылым салаларымен ғана шектелмейді. Білім беру, ғылыми зерттеулер, академиялық ұтқырлық және екі ел арасындағы ұзақ мерзімді серіктестіктің маңызды негізіне айналатын мамандар даярлау бағыттарының маңызы артып келеді.

Білім беру – екі елдің болашағына салынған инвестиция

Кездесуді ашқан Қытайдың Қазақстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Хань Чуньлинь Қытайдағы халықаралық білім беру дәстүрінің мың жылдан астам тарихы бар екенін атап өтті. Бүгінде Қытай шетелдік мамандарды даярлайтын әлемдегі ірі орталықтардың бірі саналады. Тек 2024–2025 оқу жылында Қытайдың университеттері, ғылыми институттары мен колледждерінде 191 ел мен өңірден келген 380 мыңнан астам шетелдік студент білім алған.

Елші қазіргі Қытай шетелдік студенттерге дәстүрлі білім берумен қатар, жасанды интеллект, үлкен деректер, жаңа энергетика және болашақ экономикасын айқындайтын басқа да бағыттар бойынша бағдарламалар ұсынып отырғанын айтты.

«Қытайда оқу – озық білім беру ресурстарына қол жеткізу мүмкіндігі. Бүгінде шетелдік студенттерді оқыту жүйесі барған сайын әртараптанып, мамандықтар тізімі кеңейіп келеді. Дәстүрлі түрде мықты бағыттармен қатар, жасанды интеллект, үлкен деректер және жаңа энергетика бойынша бағдарламалар да белсенді дамып жатыр. Қытайдағы білім беру аудиториямен ғана шектелмейді – ол заманауи Қытайдың қарқынды дамуын өз көзіңмен көруге мүмкіндік береді», – деді Хань Чуньлинь.

 

Бұл сөздер Қазақстан үшін де өзекті. Соңғы жылдары екі ел арасындағы бірлескен білім беру бағдарламалары, академиялық алмасулар мен ғылыми жобалардың саны айтарлықтай өсті. Ал қытай тілін білу еңбек нарығында барған сайын сұранысқа ие артықшылыққа айналып келеді.

«Қарым-қатынастың негізі – адамдар»

Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбектің үндеуін вице-министр Гүлзат Көбенова оқып берді. Үндеуде бүгінде мемлекеттік органдарда, ғылымда, дипломатияда, білім беру саласында, бизнесте және халықаралық ұйымдарда қызмет етіп жүрген Қытай университеттерінің түлектері Қазақстан мен Қытай арасындағы ынтымақтастықты дамытуға үлес қосып келе жатқаны айтылды.

«Мемлекетаралық қарым-қатынастар түптеп келгенде тек келісімдер мен институционалдық тетіктерге ғана құрылмайды. Оның негізі – адамдар. Сіздер Қытай қоғамында білім алып, өмір сүрдіңіздер, Қытай университеттері мен кәсіби ортасын білесіздер. Бұл тәжірибе түрлі салаларда қажет болатын маңызды адами капитал», – делінген министрдің үндеуінде.

Үндеуде Қазақстан алдында адами капиталды, ғылымды, инновациялар мен жаңа технологияларды дамыту міндеттері тұрғаны атап өтілді. Осы тұрғыда шетелдік университеттерді тәмамдаған түлектер білім, зерттеу және елдің практикалық дамуы арасындағы маңызды байланыстырушы буын бола алады.

Білім беру саласындағы серіктестік

Халықаралық кадрлар даярлау тақырыбын жалғастыра отырып, «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ басқарма төрағасының орынбасары Қайсар Еркінбаев Қазақстан мен Қытайдың жоғары білім беру саласындағы ынтымақтастығының нәтижелерін таныстырды.

Оның айтуынша, Қытай «Болашақ» бағдарламасы, үкіметаралық гранттар мен ғылыми тағылымдамалар үшін негізгі бағыттардың бірі саналады. Білім беру саласындағы серіктестік біртіндеп академиялық ұтқырлықпен ғана шектелмей, жоғары технологиялық салаларға мамандар даярлауды да қамтып келеді.

«Болашақ» бағдарламасының тізіміне Қытайдың 33 жетекші университеті, соның ішінде Пекин университеті, Цинхуа университеті, Фудань университеті, Шанхай көлік университеті және Чжэцзян университеті енген. Сонымен қатар ғылыми тағылымдамадан өту үшін Қытайдың 52 университеті мен ғылыми-зерттеу ұйымы ұсынылған.

Қытайда білім алуға қазақстандық жастардың қызығушылығы да артып келеді. 2024 жылы үкіметаралық гранттар бойынша 328 өтінім қабылданса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 292-ні құрады. Ал 2026 жылы өтінім саны 429-ға жетті. Қытай үкіметі жыл сайын Қазақстан азаматтарына бакалавриат, магистратура және докторантура бағдарламалары бойынша 40-тан 155-ке дейін білім грантын бөледі.

Бүгінде «Болашақ» бағдарламасы мен Қытайдағы ғылыми тағылымдамаларды 143 қазақстандық тәмамдаған. Олардың қатарында 82 бакалавр, 39 магистр, 4 PhD докторы, сондай-ақ кәсіби және ғылыми тағылымдамадан өткен мамандар бар. Бұл мамандар бүгінде Қазақстан мен Қытай арасындағы халықаралық ынтымақтастықты дамытып жүрген зерттеушілердің, инженерлердің, оқытушылар мен басқарушылардың жаңа буынының бір бөлігіне айналды.

Түлектердің жаңа буынының алғашқы ірі басқосуы

ҚХР жоғары оқу орындары түлектері қауымдастығы үшін бұл кездесу ерекше мәнге ие болды. Қауымдастық мүшесі Джамиля Елеусизованың айтуынша, бұл ұйымның ұзақ үзілістен кейінгі алғашқы ауқымды шарасы. Мұндай кездесулер 2016–2017 жылдары да өткізілген, ал 2026 жылы түлектер қайта бас қосты.

Оның айтуынша, қауымдастықтың міндеті тек салтанатты кездесулер өткізумен шектелмейді. Ұйым түлектер тәжірибе алмасатын, студенттерге оқуға түсуге көмектесетін, кәсіби байланыс орнататын және жас мамандардың жұмысқа орналасуына ықпал ететін тұрақты алаң құруды көздейді.

«Біз Қытай университеттерін тәмамдағандарды, бүгінде білім алып жүргендерді және енді ғана оқуға түсуді армандайтын жастарды біріктіргіміз келеді. Бұл біз үшін жай ғана түлектер кездесуі емес, үлкен кәсіби қауымдастықтың бастамасы. Біз білім, бірлескен жобалар және адамаралық қарым-қатынас арқылы Қазақстан мен Қытай арасындағы достықты нығайтатын жастар елшілеріне айналуымыз керек», – деді Джамиля Елеусизова.

Кездесуге Пекин, Шанхай немесе Ланьчжоудағы беделді университеттердің түлектерімен қатар, Қытайда білім алуға грант алған мектеп оқушылары, «Болашақ» бағдарламасының өкілдері, оқытушылар мен болашақ студенттердің ата-аналары да қатысты.

Құзыреттілікті таңдаған ұрпақ

Кеш барысында Қытай университетіне оқуға енді түсіп жатқан Диас Сұлтан да сөз сөйледі. Көпшілік қатысушылардан айырмашылығы, оның студенттік өмір туралы өз естеліктері әлі жоқ. Алайда ол өз таңдауын саналы түрде жасаған.

«Мектепті тәмамдап, университет таңдаған кезде бірнеше жыл өткізетін жеріңді ғана таңдайтындай көрінесің. Бірақ уақыт өте келе әлдеқайда маңызды дүниені таңдайтыныңды түсінесің. Сен өзің өсіп-жетілетін ортаны, араласатын адамдарды, алатын білімің мен дағдыларыңды және белгілі бір деңгейде болашақ өміріңнің бағытын таңдайсың. Мен Қытайды саналы түрде таңдадым», – деді Диас Сұлтан.

Егер Диас Сұлтан Қытайға қарай алғашқы қадамын енді жасап жатса, Ләззат Жакишева үшін бұл жол өмірінің бір бөлігіне айналған. Ланьчжоу университеті мен Шанхай шетел тілдері университетінің түлегі бүгінде қазақстандық мектеп оқушылары мен студенттеріне Қытай университеттеріне түсуге көмектеседі. Соңғы жылдары оның кеңесі арқылы 500-ден астам қазақстандық Қытайда білім ала бастаған.

Оның айтуынша, Қытайда білім алудың басты артықшылығы тек білім алумен шектелмейді. Бұл елді ішінен тануға мүмкіндік береді.

«Мен алдымен Ланьчжоуда, кейін Шанхайда білім алдым. Оқу жылдарында Қытайдың Пекин мен Нанкиннен бастап Харбин, Гуйян және Ішкі Моңғолияға дейінгі қырықтан астам қаласында болдым. Әр өңір маған дәстүрі, тағамы, тарихы мен адамдары бөлек Қытайды танытты. Сол кезде Қытайды оқулық арқылы танып-білу мүмкін емес екенін, оны өз көзіңмен көру керектігін түсіндім», – деді Ләззат Жакишева.

Бүгінде ол оқытушы болып жұмыс істейді және тілдің қарым-қатынас құралы ғана емес екеніне сенімді.

«Тілді үйрену басқа халықтың мәдениеті мен ойлау жүйесін түсінуге жол ашады. Қытай тілінің арқасында халықаралық форумдарға қатысуға, аудармашы болып жұмыс істеуге және әлемнің әр түкпірінен келген адамдармен танысуға мүмкіндік алдым. Енді менің міндетім – осы тәжірибені кейінгі ұрпаққа жеткізіп, қазақстандық жастарға өз таңдауын жасауға көмектесу», – деді ол.

Білім жеке тарихтың бір бөлігіне айналғанда

Гуйлинь электрондық технологиялар университетінің түлегі Айжан Токишеваның тарихы да ұзақ мерзімді әлеуметтік байланыстың бір мысалы. Бүгінде ол Гуанчжоуда тұрады, ағылшын және қытай тілдерінен сабақ береді. Айжанның айтуынша, Қытай ол үшін әлдеқашан жай ғана білім алған ел болудан қалған.

Қытайда ол болашақ жарымен – Гуанчжоу қаласының тұрғынымен танысқан. Пандемия кезеңін қамтыған төрт жылдық қашықтағы қарым-қатынастан кейін олар шаңырақ көтеріп, 2024 жылы Айжан Қытайға көшіп барған.

«Оқуға алғаш келгенімде ең үлкен сынақ қытай тілі болады деп ойладым. Расында, алғашқы жыл барынша көп күш жұмсауды талап етеді. Бірақ кейін өзіңді еркінірек сезіне бастайсың. Ең маңызды нәрсе сабақта емес, адамдармен қарым-қатынаста болады. Дәл сол жерде мәдениетті шынайы түсіну мен өзара құрмет қалыптасады», – деді Айжан Токишева.

Ата-аналар дипломды емес, дербестікті таңдайды

Кездесуде түлектердің ата-анасының атынан сөз сөйлеген Роза Төлеубайдың ойы да ерекше әсер қалдырды. Көптеген отбасы үшін баласын шетелге оқуға жіберу студенттің өзі үшін қабылдайтын шешіммен бірдей күрделі.

Биыл Роза Төлеубайдың қызы Қытай университетіне оқуға түскен. Анасының айтуынша, отбасы бұл қадамның ауқымын енді ғана толық түсінген.

«Біз қай елді таңдау керектігін, шетелдік білімнің қандай мүмкіндіктер беретінін ұзақ талқыладық және әрине, алаңдадық. Бір нәрсе – халықаралық білім туралы айту, ал балаңның үйден алыс жерде, жаңа тілдік және мәдени ортада өмір сүретінін түсіну – мүлде басқа. Бірақ алаңдаушылықпен бірге мақтаныш сезімі де келеді. Өйткені Қытайда оқу – тек диплом алу мүмкіндігі емес, сонымен қатар дербес тұлға болып қалыптасуға, шешім қабылдауды үйренуге және өзге мәдениетті құрметтеуге мүмкіндік», – деді ол.

Оның пікірінше, түлектермен кездесулер ата-аналарға сенімділік береді.

Кеш барысында достық қабылдау концерттік бағдарламамен жалғасты. Шығыс Қытай ғылым және технология университетінің түлегі Анжела Кенжена танымал қытайлық «滚滚红尘» композициясын орындады. Қытай тілі бойынша халықаралық «Қытай көпірі» байқауының Қазақстандағы екі дүркін чемпионы Алина Тажмурат «Ұлы Жібек жолының ізімен» атты авторлық бағдарламасын ұсынды. Ал Қытайдың Оңтүстік-Батыс университетінің түлегі Жанболат Тұрсынжан гитарамен музыкалық нөмір орындады.

Жаһандық бастама адамдар арасындағы байланыстан басталады

Академиялық ұтқырлық, бірлескен зерттеулер және мамандар даярлау Қазақстан мен Қытай арасындағы гуманитарлық ынтымақтастықтың маңызды бөлігіне айналып келеді.

Бұл бағытта халықаралық серіктестікке, білім алмасуға және адами капиталды дамытуға негізделген Жаһандық басқару бастамасының қағидаттары іс жүзінде жүзеге асырылуда.