SteppeNews.kz: Алматының тұрғын үй қорында кеңес дәуірінен қалған 10 525 нысан бар. Бұл үйлердің басым бөлігінің салынғанына 50 жылдан асқан. Олар қаланың тарихи келбетін қалыптастырғанымен, бүгінде кейбірінде тұру қауіпті болуы мүмкін.
«Осындай нысандардың шамамен 1 000-ы бұзуға ұсынылған, – дейді Qazaq Expert Club сарапшысы, құрылыс маманы Диляра Сейітнұрова. – Бұл жерде екі түрлі ғимарат типі туралы айтып отырғанымызды түсіну маңызды: кірпіштен салынған сталинкалар мен панельді хрущёвкаларды бірдей қарастыруға болмайды».
Сталинкалар: Мықты, бірақ өзгеріске сезімтал
Сарапшының мәліметінше, сталинкалар негізінен Алмалы және Медеу аудандарында шоғырланған. Бұл – 1930–1950 жылдары бой көтерген, 4–5 қабатты кірпіш үйлер.
ҚазҚСҒЗИ (Қазақ құрылыс және сәулет ғылыми-зерттеу және жобалау институты) деректері бойынша, дұрыс күтім жасалған жағдайда, бұл үйлердің негізгі конструкциялары панельді нысандарға қарағанда әлдеқайда ұзақ қызмет етеді.
Алайда басты қауіп – рұқсатсыз қайта жоспарлау. Көтергіш қабырғаларды бұзу, ойықтарды өз бетінше ауыстыру ғимараттың беріктігін әлсіретеді. Сыртынан қауіпсіз көрінгенімен, мұндай үйлердің сейсмикалық төзімділігі төмендеп кетуі мүмкін.
Панельді үйлер: Түйіспелердің тозуы және «жалған қауіпсіздік»
«Панельді үйлердің жағдайы күрделірек. Алматыда мұндай үйлер 1960–1980 жылдары жаппай салынған. Олардың көбінің жобалық қызмет ету мерзімі 50 жыл деп бекітілген, яғни бұл мерзім әлдеқашан аяқталған», – дейді сарапшы.
Панельді үйлердің ең әлсіз тұсы – панельдер арасындағы көлденең түйіспелер. Жер сілкінісі кезінде негізгі жүктеме осы жерлерге түседі.
-
Сейсмикалық нормалар: 1981 жылға дейін салынған үйлерде бұл түйіспелердің тозуы жиі тіркеледі.
-
Сыртқы алдамшы көрініс: Қасбеті бүтін, жарықсыз болса да, панельаралық тігістердің бұзылуы ішкі арматураның коррозиясына әкелуі мүмкін. Бұл тұрғындарда «жалған қауіпсіздік» сезімін тудырады.
Реновация және жаңа Құрылыс кодексі
Бұл мәселені жүйелі шешу үшін Алматыда 2025–2030 жылдарға арналған реновация бағдарламасы іске асырылуда. 2029 жылға дейін оған 1 429 үй енгізілген. Шешімді техникалық тексеруден кейін әкімдік қабылдайды.
Диляра Сейітнұрованың айтуынша, 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енетін жаңа Құрылыс кодексі үш маңызды өзгеріс әкеледі:
-
Нақты жіктеу: «Тозған үй» (физикалық тозуы жоғары) және «Апатты үй» (өмірге тікелей қауіп төндіреді) ұғымдары ажыратылады.
-
Екі түрлі сценарий: Не тұрғындарды көшіру арқылы реновация жасау, не конструктивті күшейту арқылы күрделі жөндеу жүргізу. Панельді үйлерді күшейту техникалық тұрғыдан өте қымбат әрі күрделі.
-
Тарихи мұра: Мәдени мұра тізіміндегі сталинкаларды бұзуға тыйым салынады. Оларды тек лицензиясы бар компаниялар ғана реставрациялай алады.
«Жаңа Құрылыс кодексі құқықтық олқылықтарды жояды. Алайда 2026 жылғы 1 шілдеден кейін әрбір ғимараттың тағдыры оның нақты техникалық жағдайына қарай жеке шешіледі», – деп қорытындылады сарапшы.
