Футболға деген арман – жол ашық. Бұл – 2026 жылғы «Тунсинь» Шыңжаң футбол суперлигасында Қашғар командасының жеңісіне арналған мақалалар топтамасының жалғасы. Бұл туралы SteppeNews.kz сайты China News Service-ке сілтеме жасап хабарлайды.
«Мен де өскенде сен сияқты үлкен стадионға шығып, футбол ойнағым келеді». Қашғар қаласындағы Явагэ футбол алаңында 11 жастағы Абдусам Қадыржан дәл осы сөздерді өзіне қолтаңба беріп тұрған Миршат Маметалиге айтты.
Миршат – 2026 жылғы «Тунсинь» Шыңжаң футбол суперлигасында Қашғар командасының қақпашысы. Бір ай бұрын Үрімші Олимпиадалық спорт орталығында өткен матчта ол 90 минут ішінде голға айналуы мүмкін үш соққыны қайтарды. Ойыннан кейін Миршат маусымның үздік қақпашысы атанып, «Алтын қолғап» жүлдесін иеленді.
Абдусам да қақпашы. Ол Миршатқа жарқыраған көздерімен қарап, қолында әбден ескіріп, өңі оңған футбол добын қысып ұстап тұр. Ол алдында тұрған жаттықтырушының ауладағы футбол алаңынан чемпиондар тұғырына дейін ұзақ жолдан өткенін әлі білмейді. Бұл – көптеген адамның және тұтас бір жүйенің бірлескен еңбегімен қалыптасқан жол.
«Қашғар командасы неге чемпион атанды?»
Жаттықтырушының көмекшісі Абуладжан Мамут сәл ойланып:
«Өйткені әркім өзінен бұрын өзгелерді ойлайды», – деді.
20-нөмірлі ойыншы Ердос Ерлан:
«Өйткені біз бір-бірімізге отбасы мүшелеріндей сенеміз», – деді.
Ал Миршат:
«Өйткені біз біртұтаспыз», – деп жауап берді.
Бұл жауаптар мен жүректерге терең орныққан сүйіспеншілік пен бірлік аяқ астынан пайда болған жоқ. Ол үшін футбол алаңдары, білікті жаттықтырушылар және баланың ауладан үлкен футбол алаңына дейін жетуіне мүмкіндік беретін жүйе қажет.
Миршаттың буыны Қашғардағы футболдың «халықтық сүйіспеншіліктен» «жүйелі түрде таланттарды даярлауға» дейінгі жолының куәсі болды.
Он жылдан астам уақыт бұрын ол да Қашғардағы мыңдаған бала сияқты тегіс алаңдар мен кәсіби жаттықтырушыларға ие болмады. Футболға деген сүйіспеншілігінің жетегінде бос алаңдар мен тар көшелерде доп қуып өсті. Ол кезде балалардың футболға деген қызығушылығы болғанымен, бұл үдеріс жүйелі сипатқа ие емес еді. Жаттығуға жағдайдың, даму мүмкіндігінің және білімін жалғастыру жолының болмауы салдарынан көптеген талантты балалар футболмен қоштасуға мәжбүр болды.
Соңғы жылдары Қашғар округі елдің батыс өңірлерінде спорт пен білімді ықпалдастыра отырып, жас футболшыларды даярлау жүйесін қалыптастыру бойынша алғашқы пилоттық өңірлердің біріне айналды.
Өңір футболды қала дамуы, білім беру және халықтың әл-ауқатын арттыру бағыттарымен байланыстыра отырып, тиісті саясатты жүйелі түрде жүзеге асырып келеді. Осы арқылы балалардың футболға деген қызығушылығын қолдауға бағытталған тұтас әрі тиімді жүйе қалыптастырылды.
Өңірде мектеп футболына маманданған 129 мектеп құрылды. Олардың әрқайсысында кемінде D санатындағы немесе одан жоғары біліктілігі бар бір жаттықтырушы жұмыс істейді. Футбол ұзақ үзілістерде, мектепішілік спорт жарыстарында және сабақтан тыс іс-шараларда ұйымдастырылады. Қазір футболмен тұрақты айналысатын балалар мен жасөспірімдердің саны 100 мыңға жетті.
Сонымен қатар жас футболшыларды даярлаудың «1+2+12+12» жүйесі қалыптасты. Оның құрамына Қашғар университетінің футбол академиясы, жоғары сынып оқушылары мен кәсіптік-техникалық білім алушыларға арналған екі мамандандырылған мектеп, сондай-ақ 12 аудан мен қаладағы бір-бірден мамандандырылған футбол бастауыш және орта мектебі кіреді.
Осылайша «бастауыш мектеп – орта мектеп – жоғары мектеп – университет» қағидатына негізделген біртұтас футболшыларды даярлау жүйесі қалыптасты.
Сонымен бірге өңірде 1077 футбол алаңы ұйымдасқан түрде пайдалануға берілді.
Шэньчжэньнің Шыңжаңға көмек көрсету бағдарламасы аясында инвестиция салынған Шэньчжэнь–Қашғар жас футболшыларды даярлау орталығында 14 кәсіби алаң бар. Бұл – Оңтүстік Шыңжаңдағы ФИФА-ның екі жұлдызды сертификатына ие болған алғашқы футбол алаңы.
Соңғы бір жылда өңірде 6000-нан астам футбол матчы өткізіліп, оған 130 мыңнан астам спортшы қатысты. Ал өңірдегі жас футболшыларды даярлау жүйесінің ақпараттық-басқару платформасында 7700-ден астам жаттықтырушы мен спортшы тіркелген.
Бұл сандардың артында Миршат пен Абдусам секілді футболшылардың тағдыры тұр.
Миршат Қашғар округі футбол федерациясының жас футболшыларды даярлау орталығында жаттықтырушы болып жұмыс істейді. Ол балаларға қақпаға қарай құлауды, қақпадан шығуды және допты қолмен лақтыруды үйретеді.
Абдусам жанымен құлауды қазірдің өзінде жақсы меңгерген. Жерге түскен кезде иығын дұрыс жинап, тізесін бірінші тигізеді.
«Бұрын маған мұны ешкім үйреткен жоқ», – дейді Миршат.
Қазір балаларға футболды үйрететін адам бар. Сондықтан олардың бұрынғыдай ұзақ әрі бұралаң жолдан өтуіне тура келмейді.
Осыны айтып, Миршат қақпа сызығының жанына отыра кетіп, допты лақтырады. Абдусам допқа қарай ұмтылып, газонға құлайды да, қайта орнынан тұрады.
«Тағы бір рет», – дейді Миршат.
Бұл сөзді ол Шыңжаң суперлигасының финалында қақпа алдында өзі де қайталаған. Қарсыластың алғашқы соққысын қайтарды. Екінші соққы жасалғанда қайта тұрып, допты ұстап қалды. Сол сәтте бүкіл стадион оның нөмірін айқайлап жатты.
Бір кездері аулада тастарды қақпа орнына қойып, өз бетімен жаттыққан жылдары үйренгенінің бәрі сол финалда өз жемісін берді.
Абдусам:
«Жаттықтырушы, Шыңжаң суперлигасының финалында қобалжыдың ба?» – деп сұрады.
«Қобалжыдым».
«Сонда не істедің?»
«Қақпаны қорғауды жалғастырдым. Ойын аяқталғанша қорғауды жалғастыру керек».
Абдусам бұл сөздерді есінде сақтап қалды.
Ол өңі оңған добын қақпа сызығының алдына қойды. Бірнеше қадам шегініп, жүгіріп келіп, бір жаққа қарай секірді. Бала мен доп қатарынан газонға құлады. Доп оның денесінің астында қалды. Абдусам орнынан тұрып, бетіне жабысқан шөптерді қағып, допты қайта лақтырды.
Қашғар командасының чемпиондығы аяқ астынан келген жетістік емес. Бұл – 129 мектептің спорт алаңдарында, 1077 футбол алаңында, балалардың әрбір «Тағы бір рет!» деген талпынысында өскен жеңіс.
Үкімет жол ашады, жаттықтырушы бағыт береді, ал бала доптың соңынан жүгіреді. Осы үш әрекет тоғысқанда ғана жаз соңындағы чемпиондық кубокқа қол жеткізуге болады.
Абдусам «спорт пен білімнің ықпалдастығы» деген төрт сөздің терең мағынасын әлі түсінбейді. Ол тек күн сайын жаттығып, Миршатпен бірге жүгіретінін біледі.
Жаттығудан кейін ол футбол киімін шешіп, ұқыптап жинайды. Өңі оңған добын рюкзагына салып, мектеп сөмкесін арқасына іледі.
«Жаттықтырушы, мен де сен сияқты көп көрерменнің алдында қашан ойнай аламын?» – деп сұрады Абдусам ымыртта сөмкесін жинап жатып.
Миршат торлы сөмкесін көтеріп, оған қарап:
«Алдымен жанымен дұрыс құлауды жақсылап үйрен. Сонда мүмкіндік те келеді», – деді.
Абдусам бұрылып, үйіне қарай жүгіре жөнелді. Бірнеше қадамнан кейін тоқтап, артына бұрылды да:
«Мен де бір күні чемпион боламын!» – деп айқайлады.
Оның даусы ымырттағы тыныштықта алыстай берді. Арқасындағы рюкзагы теңселіп келеді.
Алда әлі ұзақ жол бар. Бірақ бұл жол оның аяғының астында әлдеқашан төселіп қойған еді.