Қазақстанда жолбарыстарды тарихи мекеніне қайтару бағдарламасы жалғасып жатыр. 2026 жылғы 31 қазанда Іле-Балқаш мемлекеттік табиғи резерватының аумағында Амур есімді аталық жолбарыс жабайы табиғатқа жіберілді. Ол елімізде қайта жерсіндіру бағдарламасы аясында табиғи ортаға шығарылған екінші жолбарыс атанды, деп жазады SteppeNews.kz.
Қазақстан аумағында жолбарыстар 70 жылдан астам уақыт бойы кездеспеген. Оларды тарихи мекеніне қайтару жұмыстары табиғи экожүйені қалпына келтіру, қоректік қорды молайту және жануарлардың қауіпсіз тіршілігіне жағдай жасау бағыттарын қамтиды.
Бұған дейін, 2026 жылғы 31 шілдеде Үміт есімді аналық жолбарыс табиғатқа жіберілген болатын. Амурдың да жабайы ортаға жіберілуі – Қазақстанда жолбарыстардың тұрақты популяциясын қалыптастыруға бағытталған бағдарламаның кезекті кезеңі.
Экология және табиғи ресурстар министрі Әлібек Қуантыровтың айтуынша, жобаның мақсаты – жыртқыштарды тарихи мекеніне қайтарумен шектелмей, олардың табиғи жағдайда өздігінен тіршілік етіп, көбеюіне мүмкіндік жасау.
«Біздің басты мақсатымыз – осы жыртқыштарды тарихи мекеніне қайтарумен ғана шектелмей, олардың табиғи ортада өздігінен тіршілік етіп, көбейе алатын тұрақты популяциясын қалыптастыру», – деп атап өтті министр.
Амур табиғи ортаға қалай дайындалды?
Қазақстанға жеткізілгеннен кейін Амур Іле-Балқаш резерваты аумағындағы арнайы бейімдеу қоршауында ұсталды. Мамандар оның денсаулығын, аңшылық дағдыларын, өздігінен қорек табу қабілетін және адамға қатысты мінез-құлқын бақылаған.
Табиғатқа жіберілер алдында жолбарыс ветеринариялық тексерулер мен мінез-құлық сынақтарынан өтті. Нәтижесінде мамандар оның жабайы ортада өздігінен тіршілік етуге дайын екенін растады. Амурдың қозғалысы мен жаңа мекенге бейімделуін бақылау үшін оған спутниктік қарғыбау тағылды. Мамандар жануардың жағдайын тұрақты бақылауды жалғастырады.
Алғаш болып табиғатқа жіберілген Үміт те резерват аумағын біртіндеп игеріп келеді. Мамандардың мәліметінше, ол өздігінен аң аулап, табиғи ортаға сәтті бейімделіп жатыр.
Қазақстанға ересек жолбарыстармен бірге жеткізілген екі күшік әзірге мамандардың бақылауында өсіп жатыр. Олар қажетті жасқа жетіп, ветеринариялық тексерулер мен мінез-құлық сынақтарынан өткен соң табиғатқа жіберілу мүмкіндігі қарастырылады.
Жолбарыстарды қайтару үшін қандай жұмыстар жүргізілді?
Оңтүстік Балқаш өңірі мен Іле өзенінің аңғары ертеректе Тұран жолбарысының табиғи мекені болған. Алайда ХХ ғасырдың ортасында тоғайлы ормандардың азаюы, қоректік жануарлар санының кемуі және браконьерлік салдарынан бұл жыртқыш Қазақстан аумағынан жойылып кетті.
Жолбарыстарды қайта жерсіндіруге дайындық 2018 жылы Іле-Балқаш мемлекеттік табиғи резерваты құрылғаннан кейін жүйелі түрде жүргізіле бастады. Оның аумағында табиғи мекендеу ортасын қалпына келтіру, қоректік қорды молайту және қажетті инфрақұрылым қалыптастыру жұмыстары қолға алынды.
Әсіресе жолбарыстардың негізгі қорегі саналатын жабайы тұяқты жануарлардың санын арттыруға басымдық берілді. Резерват аумағына Бұқар бұғылары мен құландар қоныс аударылды. Мәселен, 2026 жылғы қыркүйекте «Алтын-Емел» ұлттық паркінің аумағынан Іле-Балқаш резерватына 30 құлан жеткізілді.
Бұл жұмыстар жыртқыштардың табиғи ортада қорек тауып, тіршілік етуіне қажетті жағдай жасауға бағытталған.
Халықаралық серіктестердің қолдауы
Жолбарыстарды қайта жерсіндіру бағдарламасы Қазақстан мен Ресейдің ынтымақтастығы аясында, халықаралық табиғат қорғау ұйымдары мен ғылыми мамандардың қатысуымен жүзеге асырылып жатыр.
2026 жылғы мамырда Ресейдің Хабаровск өлкесінен Қазақстанға төрт Амур жолбарысы жеткізілді. Олардың екеуі – ересек жануар, екеуі – күшік. Жолбарыстар Іле-Балқаш резерватындағы арнайы бейімдеу қоршауларына орналастырылды.
Жобаға Freedom Holding Corp. және «Freedom Шапағат» корпоративтік қоры да қолдау көрсетіп келеді. Қаражат қазақстандық мамандарды оқытуға, бейімдеу қоршауларын жабдықтауға және жануарларды тасымалдауды ұйымдастыруға бағытталған.
Сонымен қатар Дүниежүзілік табиғат қоры (WWF) табиғи экожүйелерді қалпына келтіру, тоғайлы ормандарды сақтау және жабайы жануарлардың қоректік қорын молайту жұмыстарына атсалысып келеді.
Жолбарыстар мен жергілікті тұрғындардың қауіпсіздігі
Жыртқыштарды табиғи ортаға қайтару кезінде жергілікті тұрғындардың қауіпсіздігіне де ерекше көңіл бөлінеді. Осы мақсатта адам мен жолбарыс арасындағы ықтимал қақтығыстардың алдын алу тобы құрылған.
Мамандар жануарлардың қозғалысын бақылап, жергілікті тұрғындармен байланыс орнатады және күтпеген жағдайларға жедел әрекет етуге дайын болады.
Іле-Балқаш резерватының қызметкерлері жолбарыстардың мінез-құлқын зерттеп, олардың жаңа ортаға бейімделуін және қорғалатын аумақтың қауіпсіздігін бақылауды жалғастырады.
Анықтама: Тұран жолбарысы Орталық Азияның өзен аңғарлары мен тоғайлы ормандарын, соның ішінде Іле өзені мен Оңтүстік Балқаш өңірін мекендеген. Генетикалық зерттеулер оның Амур жолбарысымен жақын туыстас екенін көрсеткен. Сондықтан Қазақстанда тарихи популяцияны қалпына келтіру үшін Амур жолбарысы таңдалды.
Келесі материал: OpenAI жасанды интеллектке арналған жаңа ережелерді таныстырды