STEPPENEWS.KZ: Сәнді бұйымнан күнделікті көлікке дейін: Қазақстанда электромобильдер нарығы қарқынды дамып келеді. Бұл үрдістің негізгі қозғаушы күші — Қытайдың автоөнеркәсібі. Жаһандық қуат көздерінің алмасу кезеңінде Астана мен Бейжің арасындағы әріптестік жаңа шындықты қалыптастырды. Енді «жасыл» көлік екі елдің экономикалық және экологиялық одағының берік діңгегіне айналмақ.
«За рулём» журналының Қазақстандағы бас редакторы әрі белгілі автосарапшы Алексей Алексеев SteppeNews.kz порталына берген сұхбатында еліміздегі электромобиль нарығының қалай өзгергенін және Қытай көліктерінің әлемдік брендтерді қалай тықсырғанын айтып берді.
Имидж өзгерісі: Tesla-дан технологиялық Қытайға дейін
Қазақстандағы электромобиль нарығы экологияны ойлаудан емес, ерекшеленуден басталды. Алғашқыда жолдарда Tesla көліктері пайда болды. Олар жекелеген данамен әкелініп, иесінің жоғары мәртебесін білдіретін қымбат аксессуар ретінде қабылданды. Сарапшы Алексей Алексеевтің айтуынша:
«Басында бәрі Tesla-ға қызықты, ол сән болды. Жұрт экологияны емес, ешкімде жоқ қымбат дүниені алғысы келді. Бірақ «үшінші» модель (Model 3) шыққанда, Tesla-ға қол жеткізгендер көбейіп, ол бұрынғыдай таңсық болмай қалды».
Осы «тесловодтар» қауымдастығы инфрақұрылымның негізін қалап, бизнесті алғашқы қуаттау станцияларын орнатуға итермеледі. Ал 2023 жылы Қытай брендтері нарыққа жаппай кіргенде, жағдай түбегейлі өзгерді. Zeekr-дің көз тартар дизайны мен HiPhi-дің ертегідей келбеті қазақстандықтарды электрокарларға басқаша қарауға мәжбүр етті.
«Zeekr нағыз құбылыс болды: ашық түстері, керемет дизайны, өздігінен ашылатын есіктері жұртты таңғалдырды. Ол басқаларда жоқ мүмкіндіктерді бірден ұсынды», — дейді сарапшы.
Статистикалық серпіліс: Сандар не дейді?
Қазақстандағы электромобиль (EV) паркінің өсуі адам сенгісіз. 2023 жылдың басында елде 1 000-ға жетпейтін көлік болса, 2026 жылдың сәуіріне қарай жағдай мынадай:
- Жалпы парк: 2026 жылдың басына қарай Қазақстанда 21 700-ден астам электромобиль тіркелді.
- Сауда қарқыны: 2026 жылдың алғашқы екі айында ғана жаңа энергиямен жүретін (NEV) көліктердің сатылымы өткен жылмен салыстырғанда 4 есе өсті.
- Нарық көшбасшылары: Көш басында — BYD бренді (қаңтар-ақпан айларында 428 дана), одан кейін Li Auto (164 дана) және Zeekr тұр.
- Импорт үлесі: 2026 жылы Қытай брендтері Қазақстан нарығының рекордтық 42%-ын иеленіп, еуропалық және кореялық алпауыттарды технологиялық көліктер сегментінен ығыстырып шығарды.
Қытайлық сапа: Олар несімен жеңді?
Қытайлық электромобильдердің табысы — бұрын тек «люкс» көліктерде болатын технологияларды халыққа қолжетімді қылуында.
«Бұрын біз қытай көліктерінен бір артықшылық іздейтін едік, ал 2022 жылдан бастап олардан мін таба алмай қалдық. Олар премиум кластың опцияларын қарапайым көліктеріне де молынан қосып жатыр», — дейді Алексей Алексеев.
Сондай-ақ, ресми дилерлердің пайда болуы сенімді арттырды. Orbis Auto сияқты компаниялар кепілдік пен сапалы сервис мәселесін шешті.
«Қытайлықтар 7 жылдан бастап, тіпті көліктің бүкіл қызмет ету мерзіміне (шексіз) кепілдік береді. Мысалы, BMW 2 жыл кепілдік берсе, Geely 7 жыл береді. Бұл өндірушінің өз өніміне деген сенімін көрсетеді», — дейді сарапшы.
Экономикалық есеп: Бензин бағасының әсері
Қазақстанда бензин арзан болғанымен, электрокар мінгендер бәрібір ұтып отыр. 2026 жылдың 1 сәуірінен бастап АИ-92 бензинінің бағасы еркін нарыққа жіберілді, бұл электромобильдерге деген қызығушылықты одан сайын арттырды.
«Бензин қымбаттай береді. Ал бізде электр қуаты арзан, сондықтан электромобильді қуаттау өте тиімді. Оған қоса, тегін тұрақтар мен «Шымбұлақ» сияқты экологиялық аймақтарға еркін кіру мүмкіндігі бар», — деп түсіндіреді сарапшы.
Дегенмен, қуаттау станцияларының тапшылығы мен кезектер әлі де болса басты мәселе болып қала бермек.
Болашақтың таңдауы
Қуаттау станциялары желісін дамыту — екі ел арасындағы маңызды жоба. Қазірдің өзінде Qazaq Oil желісінде Алматы, Астана және Шымкент арасындағы жолдарда станциялар орнатылған. 2026 жылы баж салығынсыз әкелу жеңілдігінің аяқталуы нарықтың жаңа, кемелденген кезеңге өткенін білдіреді.
Алексей Алексеев сөзін былай түйіндеді:
«Электромобиль — бұл жай көлік емес, бұл жаңа философия. Оның бірқалыпты жүрісі, кептелістегі тыныштығы мен энергияны үнемдеуі өзіне баурап алады. Осындай рақатты сезінген адам қайтадан бензинге оралмайды».
Қорытындылай келе, Қазақстандағы электромобиль революциясы бейберекет өсу кезеңінен өтіп, терең құрылымдық интеграция фазасына қадам басты деп нық сеніммен айтуға болады.
Қазіргі динамика 2027–2028 жылдарға қарай жаңа энергия көздерімен жүретін көліктердің (NEV) жылдық сатылымдағы үлесі 10–12%-ға жететінін болжауға мүмкіндік береді. Бұл электрокарлардың тар шеңбердегі өнімнен негізгі таңдауға (мейнстримге) айналғанын біржола айқындайды.
2027 жылы Қытайда мемлекеттік субсидиялардың тоқтатылуы бағаға уақытша әсер етуі мүмкін, бірақ өндіріс ауқымы мен Қазақстандағы жергілікті зауыттардың дамуы бұл тәуекелдерді сейілтеді.
Басты түйін — Қазақстан пассивті тұтынушыдан Қытай автоөнеркәсібінің Орталық Азиядағы негізгі сервис-логистикалық хабына айналуда. Бірлескен өндіріс желілері мен қуаттау инфрақұрылымының ортақ стандарттары өңірдің энергетикалық тәуелсіздігіне берік негіз қалайды.
Ұзақ мерзімді перспективада Астана мен Бейжіңнің «жасыл» көлік саласындағы стратегиялық әріптестігі — жай ғана автопаркті жаңарту емес, Қазақстанның жаңа технологиялық бейнесін қалыптастыратын қуатты драйвер. Мұнайға бай бола тұра, еліміз инновациялық және экологиялық таза болашақты саналы түрде таңдап отыр.
«Бұл жолдан кері қайту жоқ» — автосарапшы Алексей Алексеевтің бұл тезисі бүгінде интеллект пен болашақ энергиясын таңдаған тұтас бір буынның манифесі секілді естіледі.
