Адам баласының өркениет көшіне ілесіп, дамуында еңбек құралдарының орны ерекше. Қазақ халқы «Шебердің қолі ортақ» деп, ісмер адамды қадірлеген, ал оның қолындағы құралын ризық несібесін айыратын киелі заттай көрген. Құрал-саймансыз ешқандай іс бітпейді, ұстаның балғасы мен тігіншінің инесі – олардың асыраушысы. Сонымен қатар, құрал тек физикалық еңбек үшін ғана емес, жаудан қорғану үшін де маңызды рөл атқарған. Халық даналығында құралды күтіп ұстау, оны жоғалтпау және орынды пайдалану туралы көптеген өсиеттер айтылған. Кейде адам өз қателігін құралдан көріп жатады, бұл – шеберліктің жетіспеушілігі. Төмендегі Құрал туралы мақалдар еңбек мәдениеті мен ұқыптылыққа баулиды.
Құрал туралы таңдаулы мақалдар
- Байдың жаны кейісе, құдайын қарғайды; кедейдің жаны кейісе, құралын қармайды.
- Құралын ұмытса, тұтқын болар.
- Жаман шебердің әрқашан құралы кінәлі.
- Дұшпанға қарсы құрал әзірлеген – тұтқыр болады. Құрал әзірлемеген – тұтқын болады.
- Ине қайда, жіп сонда барады.
- Балтасыз-ағаш ұстасы емес, инесіз — тігінші емес.
- Төс болғанша, балға бол.
- Темірді балға істемейді, бірақ темір ұстасы істейді.
- Балта сабынан озбайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Жаман шебердің әрқашан құралы кінәлі» деген мақал нені білдіреді?
Бұл мақал өз ісіне жауапсыз қарайтын, біліктілігі төмен адамдарды сынайды. Нағыз шебер қолындағы бар мүмкіндікті пайдаланып, сапалы дүние жасай алады. Ал қолынан іс келмейтін адам үнемі сыртқы себептерді іздеп, балғасының қисықтығын немесе арасының өтпейтінін сылтау етеді. Бұл – адамның өз кемшілігін мойындағысы келмейтін психологиясының көрінісі.
Құралдың қорғаныстағы маңызы қандай?
«Дұшпанға қарсы құрал әзірлеген – тұтқыр болады» деген сөз дайындықтың маңыздылығын көрсетеді. Қауіпсіздік үшін сайманың сай болуы шарт. Егер адам немесе ел қиындыққа алдын ала дайындалып, қажетті құралдарын (қаруын, қорғанысын) әзірлемесе, ол дұшпанның немесе табиғат апатының алдында дәрменсіз қалып, жеңіліс табады (тұтқын болады). Құрал туралы ойлар әрқашан сақ болуға үндейді.
«Ине қайда, жіп сонда барады» деген теңеудің астары не?
Бұл мақал көбінесе ерлі-зайыптылардың немесе басшы мен қосшының арасындағы байланысты сипаттау үшін қолданылады. Ине (бастаушы) қай бағытқа жүрсе, жіп (ілесуші) соңынан қалмайды. Бұл – бірлік пен бағыныштылықтың, сондай-ақ ажырамас байланыстың символы. Тұрмыстық құралдар арқылы адамдар арасындағы қарым-қатынас өте дәл бейнеленген.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
