Көшпелі қазақ тұрмысында қару-жарақ – ер жігіттің жан серігі, ел қорғанының кепілі болған. Ата-бабаларымыз қаруды киелі санап, оны төрге іліп қойған және жөнсіз қолданбаған. «Ер қаруы – бес қару» деп, әр жігіттің садақ, қылыш, найза, айбалта және шоқпарды жетік меңгеруін талап еткен. Қару тек соғыс құралы емес, ол – рухтың, айбынның және тәуелсіздіктің символы. Дегенмен, халық даналығы күштен гөрі ақылды, қарудан гөрі бітімді жоғары қойған. «Оқ жетпес жерге қылыш суырма» деген сөздер стратегиялық ойлау қабілетін көрсетеді. Бүгінгі бейбіт заманда Қару туралы мақалдардың мәні өзгергенімен, олардың астарындағы сақтық, дайындық және жауапкершілік туралы ойлар өзектілігін жоғалтқан жоқ.
Қару туралы таңдаулы мақалдар
- Еңбекшінің мұртын балта кеспес.
- Ер қаруы — бес қару.
- Ер аруағы қарулы.
- Оқ жетпес жерге қылыш суырма.
- Жалаң аттың жалымен, жалаң қылыш жүзімен.
- Жел тұрды десе, үйіңе арқан сал. Жау келді десе, қолыңа қылыш, қалқан ал.
- Иілген басты қылыш кеспес.
- Қалы кілем төрге керек, алмас қылыш ерге керек.
- Жауға жарақсыз барма, қаруыңды күтпей қапы қалма.
- Қару күшті емес, қару ұстаған күшті.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Иілген басты қылыш кеспес» мақалының адамгершілік мәні қандай?
Бұл мақал соғыс этикасы мен мейірімділікті насихаттайды. Егер жау жеңіліп, басын иіп, кешірім сұраса немесе берілсе, оған күш қолдануға, өлтіруге болмайды. Бұл – нағыз батырға тән мәрттік қасиет. Қаруды тек қорғану үшін немесе тең қарсыласпен күресу үшін қолдану керек. Біз Қару туралы сөз еткенде, қазақ батырларының қатыгездікке емес, әділдікке жүгінгенін осыдан көреміз.
«Қару күшті емес, қару ұстаған күшті» дегенді қалай түсіну керек?
Бұл сөз техниканың немесе құралдың емес, адам факторының шешуші рөлін көрсетеді. Ең жақсы, өткір қылыш та қорқақ немесе ебедейсіз адамның қолында түкке жарамайды. Ал шебер жауынгер қарапайым таяқпен де жауды жеңе алады. Күш қарудың темірінде емес, оны ұстаған қолдың қуаты мен жүректің батылдығында жатыр. Сондықтан алдымен өзіңді шыңдау керек.
«Ер қаруы — бес қару» деген не?
Бес қару – ежелгі қазақ жауынгерінің толық жабдығы. Оған әдетте: 1) ату құралы – садақ, 2) түйреу құралы – найза, 3) кесу құралы – қылыш (немесе семсер), 4) шабу құралы – айбалта, 5) соғу құралы – шоқпар (немесе гүрзі) жатады. Жігіт адам осы бес қаруды да жетік меңгергенде ғана толыққанды жауынгер санатында болған. Қару туралы тарихи деректерде осы бес түрлі қарудың әрқайсысының қолдану орны ерекше сипатталады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
