«Ала» сөзі қазақ ұғымында біртектіліктің бұзылуын, алауыздықты және сенімсіздікті білдіреді. Егер бірлік пен ынтымақ «түгел» сөзімен сипатталса, оған қарама-қарсы ұғым ретінде «ала» сөзі қолданылады. «Алтау ала болса, ауыздағы кетеді» деген әйгілі мақал – елді ынтымаққа шақыратын басты ұрандардың бірі. Сонымен қатар, «ала» сөзі малдың түсіне, адамның мінезіне (екіжүзділікке) және қауіп-қатерге қатысты да айтылады. Ала түс туралы мақалдар қоғамдағы алауыздықтың зардабын, ағайын арасындағы суық қарым-қатынасты және арамдықтан сақтану жолдарын түсіндіреді. Халқымыз «Ала жіпті аттама» деп, біреудің хақысын жемеуді өсиет еткен. Бұл жинақ сізді алауыздықтан аулақ болып, бірлікті ту етуге үндейді.
Ала түс туралы таңдаулы мақалдар
- Ала қойды бөле қырыққан жүнге жарымайды.
- Жылан шаққан ала жіптен қорқады.
- Алтау ала болса, ауыздағы кетеді, төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
- Бір биеден ала да, құла да
туады. - Ала жіпті аттама.
- Алты бақан, ала ауыз.
- Алалы жылқы, ақтылы қой.
- Ағайынға ала көз болма.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ала жіпті аттама» тыйымының түпкі мәні қандай?
Бұл – қазақ халқының моральдық кодексінің негізі. «Ала жіп» біреудің меншігін, хақысын білдіреді. Оны «аттау» – ұрлық жасау, қиянат ету немесе шекарадан шығу деген сөз. Ертеде дауласқан екі жақты бітістіргенде де ортадан ала жіп қию рәсімі болған. Ала түс туралы айтылған бұл өсиет адамды адалдыққа және өзгенің мүлкіне қол сұқпауға тәрбиелейді.
«Жылан шаққан ала жіптен қорқады» мақалы нені меңзейді?
Бұл психологиялық травма мен шамадан тыс сақтықты сипаттайтын мақал. Бір рет қатты қауіптен немесе сатқындықтан (жыланнан) зәбір көрген адам, кейін соған ұқсас зиянсыз нәрседен де (ала жіптен) сескеніп тұрады. Орыс тіліндегі «Сүттен аузы күйген, суды үрлеп ішеді» деген мақалмен мағыналас.
«Бір биеден ала да, құла да туады» деген сөз отбасына қатысты ма?
Иә, бұл мақал бір ата-анадан туған балалардың мінез-құлқы мен тағдыры әртүрлі болатынын түсіндіреді. «Бес саусақ бірдей емес» дегендей, бір отбасында жақсы да, жаман да, пысық та, ынжық та болуы мүмкін. Бұл – табиғи заңдылық екенін, сондықтан ата-ананы немесе тұқымды кінәлауға болмайтынын ескертеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
