Жаз мезгілі көшпенді қазақ халқы үшін берекенің, молшылықтың және қуаныштың уақыты болып саналған. Көк жайлауға шығу, қымыз ішу, той-томалақ өткізу көбіне осы мезгілге тұспа-тұс келеді. Дегенмен, дана халқымыз «Жаздың қамын қыс ойла» деп, жайбарақаттыққа салынбауды қатаң ескерткен. Жаз – тек демалыс емес, сонымен бірге қысқа дайындық жасайтын қарбалас еңбек кезеңі. Мал азығын жинау, баспананы жөндеу жұмыстары дәл осы жазда атқарылады. Жаз туралы айтылған мақалдардың дені адамды еңбекқорлыққа, болашақты болжауға және уақытты босқа өткізбеуге шақырады. Жаздың бір күні қыстың мың күнін асырайтынын білген бабаларымыз бұл мезгілдің әр сағатын тиімді пайдалануға тырысқан. Төмендегі нақыл сөздер жаздың шуақты күндерінде де қыстың ызғарын ұмытпау керектігін еске салады.
Жаз туралы таңдаулы мақалдар
- Қыстың қамын жаз ойла, жаздың қамын қыс ойла.
- Жаздың қамын қыс ойла. Бір ойлама, үш ойла.
- Жаздың бір күні, қыстың мың күнін асырар.
- Жаздың бір күні қыстың мың күніне татыр.
- Жаман сиыр жазда бұзаулайды.
- Жазғы етте жасық жоқ, қымыз аста қасық жоқ.
- Жазғы қонақтың жаманы үйге қонады.
- Жазғы жуынды қысқа қатық.
- Қыс азығын жаз жина.
- «Менмен» — жігіттің соры, төменшек — жігіттің қоры, кішіпейіл, кең жайлау — жігіттің зоры.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Жаздың бір күні қыстың мың күніне татыр» дегенді қалай түсіну керек?
Бұл мақал жаз мезгіліндегі еңбектің өнімділігі мен маңыздылығын көрсетеді. Жазда жасалған қор (шөп, отын, азық-түлік) ұзақ қыс бойы адам мен малдың аман қалуына кепіл болады. Яғни, жаздағы бір күндік адал еңбек қыстағы ұзақ уақытқа азық болады деген сөз. Жаз туралы мақалдардың ішіндегі ең маңызды шаруашылық қағидасы – осы.
Неліктен «Жазғы қонақтың жаманы үйге қонады» деп айтылған?
Көшпенді тұрмыста жаз айларында күн жылы, түн де жайлы болғандықтан, сыйлы қонақтар мен жастар көбіне киіз үйдің сыртында, таза ауада, алтыбақан басында демалуды жөн көрген. Үйге кіріп, төрге шығуды талап ету немесе қапырықта үйге тығылу – сол кездегі этикет бойынша жайсыз қылық немесе «жаман қонақтың» белгісі саналған болуы мүмкін. Бұл – маусымдық салт-дәстүрдің көрінісі.
«Кең жайлау» теңеуі адам мінезіне қатысты қалай қолданылады?
Қазақ халқы жазғы жайлауды – молшылықтың, кеңдіктің және сұлулықтың символы ретінде қабылдаған. Сондықтан мінезі ашық, жомарт, қонақжай және кішіпейіл жігітті «кең жайлауға» теңеген. Бұл – адам бойындағы ең асыл қасиеттердің бірі. Жаз мезгілінің табиғаты қазақ мінезінің қалыптасуына тікелей әсер еткенін осыдан көруге болады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
