Өзен – тіршіліктің күретамыры, қозғалыс пен өзгерістің символы. Қазақ халқы өзенді өмірдің ағысына теңеп, «Өмір – аққан өзен» деп бекер айтпаған. Судың тазалығы, оның бастауы мен сағасы – адамгершілік пен тәрбиенің үлгісі. «Су басынан тұнады» деген сөз басшылықтың немесе ата-ананың дұрыс болуы керектігін меңзейді. Бұл мақалдар жинағында өзеннің пайдасы, қаупі және оның жағасындағы тіршілік туралы айтылады. Өзен туралы нақылдар адамды тазалыққа, еңбекқорлыққа және жақсылық жасауға («көпір салуға») шақырады. Өзен жағалағанның өзегі талмайтыны – еңбек еткен адамның аш қалмайтынының дәлелі.
Өзен туралы таңдаулы мақалдар
- Су басынан тұнады, өзен аяғынан тынады.
- Сулы жер – нулы жер.
- Өзенді сулаған – сой.
- Өзен жағалағанның өзегі талмас.
- Өзеннен аса алмай, көпір салма.
- Өзенге көпір салған бір сауап.
- Өзен көркі – тал, ананың көркі – бала.
- Өзеннің де сұрауы бар.
- Бұлағы болмаса өзен де саркылар
Жиі қойылатын сұрақтар
«Су басынан тұнады» мақалының әлеуметтік мағынасы қандай?
Бұл басқару жүйесіне және тәрбиеге қатысты айтылған. Егер бастау бұлақ (басшы, ата-ана) таза болса, өзеннің аяғы (халық, балалар) да таза болады. Керісінше, басы лайланса, аяғы да лайланады. Бұл жауапкершіліктің жоғарыдан басталатынын көрсетеді.
Өзен мен көпір туралы мақалдар нені ескертеді?
«Өзеннен аса алмай, көпір салма» деген сөз істің ретін білуге, нәтижеге жетпей жатып мақтанбауға шақырады. Ал «Өзенге көпір салған бір сауап» дегені – көпшілікке пайдалы, елдің қажетін өтейтін іс жасаудың үлкен сауап екенін, оның ұрпаққа қалатын ізгілік екенін білдіреді.
«Өзен жағалағанның өзегі талмас» дегенді қалай түсінеміз?
Бұл еңбек пен кәсіп туралы. Су бар жерде тіршілік, балық, егін бар. Өзеннің бойын жағалап, еңбек еткен адам ешқашан аш қалмайды (өзегі талмайды). Өзен туралы бұл мақал адамды әрекет етуге, мүмкіндіктерді пайдалануға үндейді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
