Әрбір шаңырақтың ұйытқысы, берекесі мен мейірімі – ақ жаулықты әжелеріміз. Олар тек немере бағып қана қоймай, ұлттық салт-дәстүрді, тілді және ділді ұрпақтан ұрпаққа жеткізуші алтын көпір іспетті. Қазақ қоғамында әйел ананың, әженің орны ерекше құрметке ие болған. Осы мақалада біз Әже туралы халық арасында кең тараған таңдаулы мақал-мәтелдерді ұсынамыз. Әженің жылы алақаны мен айтқан ертегісі бала қиялын дамытып, жүрегіне ізгілік дәнін себеді. «Қарты бар үйдің қазынасы бар» деген сөздің жаны бар, өйткені олар – тірі шежіре. Даналыққа толы бұл сөздер жастарды үлкенді сыйлауға, қарттардың қадірін білуге шақырады. Өмірдің ыстық-суығын көрген кейуаналардың ақылы – дария, сөзі – ем. Төмендегі тізімнен сіз әжелердің болмысын ашатын терең философиялық ойларды табасыз.
Әже туралы таңдаулы мақалдар
- Әй дейтін әже жоқ, қой дейтін қожа жоқ.
- Қартайса қара төбет қоразға үрмес, қосылып кемпір мен шал ойнап-күлмес.
- Бір кемпір бір кемпірді келіншек дейді.
- Кәрі, кәрінің сөзі – дәрі.
- Ақылды қария – ағып жатқан дария.
- Өткен менен кеткенді, көп жасаған қарт білер.
- Ауылыңда қария болса, жазып қойған хатпен тең.
- Қарты бар үйдің қазынасы бар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Әй дейтін әже жоқ, қой дейтін қожа жоқ» сөзі қандай жағдайда айтылады?
Бұл фразеологизмге айналған тіркес көбінесе тәртіптің жоқтығын, бейберекетсіздікті және бас-көз болатын адамның жоқтығын сипаттау үшін қолданылады. Үйде немесе ұжымда жөн сілтеп, тыйым салатын үлкен адам болмаса, жастардың өз білгенін істеп кетуі мүмкін екенін ескертеді. Яғни, әже мен қожа – тәртіп пен тәрбиенің сақшысы.
Әже туралы мақалдардың тәрбиелік мәні неде?
Бұл мақалдар жастарды қарттарды құрметтеуге, олардың өмірлік тәжірибесін бағалауға үйретеді. Әже туралы айтылған ойлар қарттық кезеңнің де өз сәні мен маңызы бар екенін көрсетеді. Әженің ақылын тыңдау арқылы жастар қателіктерден сақтанып, дұрыс жол табады.
«Ауылыңда қария болса, жазып қойған хатпен тең» дегенді қалай түсіндіресіз?
Бұл теңеу қариялардың білімі мен жадына берілген жоғары баға. Бұрынғы заманда кітап, жазба деректер аз болған кезде, тарих пен шежірені қариялар ауызша сақтаған. Көп жасаған қарттар өткен оқиғаларды, ел басқару дәстүрін, дау шешу жолдарын жатқа білгендіктен, олар тірі энциклопедия саналған.
Халық ауыз әдебиетінде әже туралы басқа қандай ерекшеліктер бар?
Әжелер көбіне мейірім мен кешірімнің символы ретінде бейнеленеді. Әкесі қатал болса да, бала әжесінің бауырына тығылып пана тапқан. Әже туралы зерттеулерде олардың отбасындағы «жұмсартушы күш» екендігі жиі айтылады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
