Қытайдың Гуандун провинциясындағы Шэньчжэнь қаласы келесі аптада Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы (АТЭС) ұйымына мүше экономикалар басшыларының бейресми кездесуін қабылдауға дайындалып жатыр. Бұл – Қытайдың аталған жиынды үшінші рет өткізуі. Осылайша елдің аймақтық экономикалық ынтымақтастықтағы көпжылдық қызметінде тағы бір маңызды кезең басталмақ деп жазады, SteppeNews.kz Синьхуа ақпараттық агенттігіне сілтеме жасап.
Соңғы 25 жылда Қытайдың Шанхай, Бейжің және енді Шэньчжэнь қалалары АТЭС кездесуін өткізетін орын ретінде таңдалды. Бұл елдің халықаралық сауда ережелерін меңгеріп, оларды орындауға ұмтылған қатысушыдан аймақтық күн тәртібін қалыптастыруға үлес қосатын және экономикалық өсудің жаңа бағыттарын дамытуда белсенді рөл атқаратын мемлекетке айналғанын көрсетеді.
2001 жылы АТЭС-ке мүше экономикалардың басшылары Шанхайда бас қосқан кезде Азия 1990 жылдардың соңындағы қаржы дағдарысынан кейінгі кезеңді бастан өткеріп жатқан еді. Ал Қытайдың Дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ) кіру жөніндегі келіссөздері аяқталуға жақындаған болатын.
Сол кездегі кездесу қорытындысы бойынша қабылданған құжатта сауда мен инвестицияларды ырықтандыру және рәсімдерін жеңілдетуді көздейтін Богор мақсаттары расталды. Сонымен қатар АТЭС басшылары Қытайдың ДСҰ-ға кіруін қолдайтынын мәлімдеді.
Қытайдың Сауда министрлігінің өкілі Линь Фэннің айтуынша, ол кезде ел халықаралық сауда ережелерін меңгеріп, негізін ДСҰ құрайтын көпжақты сауда жүйесіне тереңірек интеграциялануға дайындалып жатқан.
Қытай 1991 жылы АТЭС құрамына қосылғаннан бері көпжақты сауда жүйесіне кірігу мақсатында халықаралық ережелерді белсенді түрде ұстанып келеді.
Шанхайдағы кездесуден кейін Қытай сыртқы экономикалық ашықтықты кеңейтіп, аймақтық өндіріс және жеткізу тізбектеріне тереңірек қосылды. 2010 жылы ел әлемдегі екінші ірі экономикаға айналды.
2014 жылы Қытай АТЭС басшыларының кездесуін екінші рет қабылдады. Бұл жолы жиын Бейжіңде өтті. Кездесудің маңызды нәтижелерінің бірі – Азия-Тынық мұхиты еркін сауда аймағын (АТЕА) құруға жәрдемдесуге арналған АТЭС-тің Бейжің жол картасының мақұлдануы болды. Бұл құжат аймақтық экономикалық интеграцияны дамытудағы маңызды қадам саналды.
Қытайдың Әлеуметтік ғылымдар академиясының ғылыми қызметкері Чжоу Яминь бұл шешім АТЕА құру жолындағы елеулі қадам болғанын атап өтті. Оның сөзінше, содан бері АТЭС экономикалары ортақ мақсатқа жету бағытындағы жұмысты жалғастырып, бұл үдерісте Қытай маңызды рөл атқарып келеді.
Кейінгі жылдары Тынық мұхиты арқылы әріптестік туралы жан-жақты және прогрессивті келісім (CPTPP), Цифрлық экономика саласындағы әріптестік туралы келісім (DEPA) және Өңірлік жан-жақты экономикалық әріптестік туралы келісім (RCEP) күшіне еніп, аймақтық сауда мен экономикалық интеграцияның дамуына қосымша серпін берді.
2023 жылы RCEP келісімінің толық күшіне енуі халық саны, экономикасы мен сауда көлемі бойынша әлемдегі ең ірі, сондай-ақ даму әлеуеті жоғары еркін сауда аймағының жаңа кезеңге өткенін білдірді.
Тяньцзинь қаласындағы Нанкай университетінің ғылыми қызметкері Чжан Цзинцзяның пікірінше, Қытайдың АТЭС-тегі рөлі маңызды қатысушы мәртебесінен аймақтық күн тәртібін қалыптастыруға үлес қосатын және практикалық ынтымақтастықты қолдайтын негізгі елдердің біріне дейін өсті. Оның айтуынша, Қытай ұйым аясындағы ынтымақтастықтың бағытын айқындауға ғана емес, сонымен қатар ауқымды бастамаларды нақты іске асыруға да күш салып келеді.
Соңғы он жылдан астам уақыт ішінде әлем халқының шамамен 40 пайызын біріктіретін АТЭС мүшелерінің үлесіне жаһандық жалпы ішкі өнімнің 60 пайыздан астамы және әлемдік сауданың жартысына жуығы тиесілі болды. Бұл әлемдік экономикалық белсенділіктің Азия-Тынық мұхиты аймағына қарай ойысуына ықпал етті.
Қытай аймақтық экономикалық өсудің тұрақтылығын қамтамасыз ететін маңызды факторлардың бірі саналады. Қазіргі уақытта ол АТЭС-ке мүше 13 экономика үшін ең ірі сауда серіктесі болып отыр.
2025 жылы Қытай мен АТЭС-тің басқа мүшелері арасындағы сауда көлемі 2018 жылмен салыстырғанда 1,4 есе өсті. Бұл көрсеткіш Қытайдың жалпы сыртқы сауда айналымының шамамен 60 пайызы деңгейінде тұрақты сақталып келеді.
12 жылдық үзілістен кейін Қытай қайтадан АТЭС кездесуін қабылдаушы ел атанды. Биылғы жиын «Ортақ өркендеу үшін Азия-Тынық мұхиты қоғамдастығын қалыптастыру» тақырыбымен өтеді. Қытай басқа мүше экономикалармен бірлесіп, үш басым бағытқа – ашықтық, инновация және ынтымақтастыққа назар аудармақ.
Ай басында өткен баспасөз мәслихатында Қытайдың Сауда министрі Ван Вэньтао АТЭС мүшелерін еркін сауда қағидаттарын қолдауға және өзара тиімді, ашық даму моделін қалыптастыруға шақырды. Сонымен қатар ол инновацияға негізделген өсуді ынталандыру, цифрлық және зияткерлік сауда ережелері саласындағы саясатты үйлестіру, халықаралық экономикалық және сауда тәртібінің әділ әрі теңгерімді болуына күш салу қажеттігін айтты.
Мировой экономикадағы өсім қарқынының баяулауы жағдайында инновациялар АТЭС аясындағы ынтымақтастық пен дамудың жаңа қозғаушы күшіне айналуы мүмкін.
Чжоу Яминьнің пікірінше, Қытайдың жасыл экономика, цифрлық экономика және жасанды интеллект салаларындағы әлеуеті, сондай-ақ өзара тиімділік пен ортақ пайдаға негізделген ашықтық саясаты АТЭС-тің басқа мүшелері үшін жаңа мүмкіндіктерге жол ашады.
Электроника, автомобиль және машина жасау салаларында Қытай мен АТЭС-тің басқа экономикалары өзара толықтыратын инновациялық ынтымақтастық тізбектерін қалыптастырып келеді. Азия-Тынық мұхиты аймағындағы және әлемдегі ірі трансұлттық компаниялар жаңа технологияларды жылдам енгізу және дамыту мақсатында Қытайда ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық орталықтарын ашып жатыр. Бұған елдің ауқымды ішкі нарығы да мүмкіндік береді.
2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Қытайдың АТЭС-ке мүше басқа экономикалармен жоғары технологиялық өнімдер саудасы өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 50,3 пайызға өсіп, 6,66 трлн юаньға (шамамен 991,78 млрд АҚШ доллары) жетті. Бұл көрсеткіш екіжақты сауда өсімінің жалпы көлемінің жартысына жуығын қамтамасыз етті.
Сарапшылардың пікірінше, Қытайдың технологиялық прогресс пен өнеркәсіптік интеграция арқылы инновацияға негізделген экономикалық өсуді дамытуы Азия-Тынық мұхиты аймағындағы сауда мен инвестиция көлемінің артуына ықпал етеді. Олар Қытай экономикасының дамуы тұтас аймақтың экономикалық өсіміне әсер етіп, өңірге жаңа серпін бере алатынын атап өтті.
Келесі материал: Алматы әуежайында ішкі рейстер терминалы жаңартылып, ресми түрде ашылды