«Бұрын жасаған аспаптарым ө өтпей, бұл өнер мүлде ұмыт бола ма деп алаңдаушы едім. Ал қазір бұйымдарымыз өтімді, ауылымыз да белгілі туристік орталыққа айналды», — дейді ондаған жыл бойы аспап жасаумен айналысып келе жатқан шебер Нұрдун Симайи.
Нұрдун — Қытайдың Шыңжаң өңіріндегі Синьхэ ауданы Ициайрик кентіне қарасты Цзяи ауылының шебері. Бұл елді мекен «Шыңжаңдағы халықтық музыкалық қолөнердің бірінші ауылы» деген атпен танымал. Ауыл тұрғындарының үштен бірінен астамы аспап жасаумен айналысады, олар түрлі ұлттардың 50-ден астам дәстүрлі аспап түрін шығарады.
Жергілікті басшы Решидан Джапардың айтуынша, бұрын тұрғындарды өнім сапасының тұрақсыздығы мен сату жағындағы қиындықтар қатты толғандыратын.
2008 жылдан бастап мемлекеттік қолдау шараларының арқасында ауыл «материалдық емес мәдени мұраны сақтау + туристік аймақты жаңғырту + өндірістік база құру» үлгісін дамытуға көшті. Уақыт өте келе мұнда музыкалық аспаптар жасауды, ән-би қойылымдарын, халықтық дәстүрлермен танысуды және демалысты ұштастырған туристік кешен қалыптасты.
2020 жылы ауылда аумағы 5000 шаршы метр болатын халықтық музыкалық аспаптар өндірістік паркі ашылды. Ол ағаш аралау, тегістеу және ою-өрнек түсіруге арналған заманауи жабдықтармен қамтамасыз етілген. 160-тан астам шебер еңбек бөлінісіне сәйкес жұмыс істейді, бұл өндірісті біріздендіруге, сапа стандартын сақтауға және бірыңғай сату жүйесін жолға қоюға мүмкіндік берді.
Бұрын тек үй шаруасымен айналысқан Гулизар Тиифу қазір осы өндірістік паркте еңбек етеді.
«Бұрын үйде тек қарттар мен балаларға қарап отыратынмын. Енді музыкалық аспаптарға ою-өрнек салып, ай сайын тұрақты табыс табамын», — дейді ол.
2023 жылы ауылда «Тяньлай Цзяи» халықтық музыкалық аспаптар сауда орталығы ашылды. Қысқа бейнероликтер мен электронды коммерция платформаларының арқасында осы жылдың өзінде желі арқылы 15 мыңнан астам аспап сатылды.
Интернет дәуірінде дәстүрлі қолөнерге дамудың жаңа мүмкіндіктері жол ашты. Сауда орталығы тікелей эфир жүргізу, тауарларды сұрыптау мен қаптау, сондай-ақ логистика салаларында 50-ден астам жергілікті тұрғынды жұмыспен қамтамасыз етті. Адам басына шаққандағы орташа жылдық табыс 50 мың юаньға жетті.
Университет бітіргеннен кейін туған ауылына оралған Му Тайлип Сабирцзян тікелей эфирлер арқылы музыкалық аспаптарды дәріптеумен айналысады. Ол көрермендерді өнімдермен таныстырып, аспаптар мен шеберлердің тарихын баяндайды.
«Үйдің жанында сүйікті ісіммен айналысқан маған өте ұнайды. Ауылда жасалған аспаптардың бұдан да алыс аймақтарға тарағанын қалаймын», — деді ол өз сөзінде.
Соңғы жылдары Цзяи дәстүрлі қолөнер мен тарихи-мәдени ресурстарды белсенді дамытып, «Солтүстік-Батыстың музыкалық ауылы» бейнесін қалыптастырып келеді. Мұнда музыкалық аспаптар музейі, қолөнер өндірісі мен практикалық оқыту орталығы, ән-би қойылымдары орталығы және материалдық емес мәдени мұраны зерттеу орталығы ашылған.
Тәжірибелі шеберлер саланың дамуына үлес қосып қана қоймай, жас ұрпақты да оқытып жүр. Солардың бірі — музыкалық аспаптар дайындайтын кооператив құрған Абдулла Ибрагим. Осы уақыт ішінде кооператив 160-тан астам адамды жұмыспен қамтып, 20-дан астам шаเดือน шәкірт тәрбиелеп шығарды.
33 жастағы Құрбан Шамиси бала кезінен қолөнер ортасында өсті. Шыңжаң өнер институтын аяқтаған соң туған ауылына оралып, шеберлігін шыңдап, өз шеберханасын ашты. Бүгінде онда алты адам жұмыс істейді, олардың әрқайсысы айына 4000-нан 6000 юаньға дейін табыс табады.
Мақала авторы: Ху Цзячэнь
Келесі материал: Балқан уәлаятында түркімен кестелеу өнерінің үздік шеберлері анықталды