2026 жыл Қазақстанда Цифрландыру және жасанды интеллект жылының басталу кезеңі ретінде жарияланды. Ел өңірде алғашқылардың бірі болып Жасанды интеллект туралы заң мен Цифрлық кодексті қабылдап, Alem.Cloud суперкомпьютерін іске қосты және мемлекеттік басқаруға нейрожелілерді белсенді енгізіп жатыр. Бұл жұмыстың заңды жалғасы ретінде Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Шанхайда өткен Дүниежүзілік жасанды интеллект конференциясына (WAIC 2026) қатысып, «Қазақстан–Қытай цифрлық көпірін» құру бастамасын ұсынды, деп хабарлайды SteppeNews.kz.
Халқы шамамен 20 миллион болатын Қазақстан Қытайдың жасанды интеллектті дамытудағы тәжірибесін өз басымдықтарын сақтай отырып қалай тиімді пайдалана алады? Бұл туралы Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Цифрлық ғылымдар және жасанды интеллект институтының директоры Шахмаран Сейілов пікір білдірді.
Мемлекеттік басқарудың трансформациясы: электрондық қызметтерден GovTech 3.0 моделіне дейін
Бүгінде Қазақстан ауқымды технологиялық трансформацияны бастан өткеруде. Мемлекеттік қызметтердің 90,4%-ы электронды форматқа көшірілді, ал eGov AI интеллектуалды кеңесшісі 2 миллионнан астам сұранысты өңдеген. Президент бастамалары аясында ел GovTech 3.0 моделіне көшіп жатыр. Бұл жүйеде алгоритмдер мемлекеттік шешімдерді қабылдауға қолдау көрсетеді.
Шанхайдағы WAIC 2026 форумында Қазақстан мен Қытай өзара сауда көлемін 49 млрд долларға жеткізіп, жасанды интеллект саласындағы ынтымақтастықты тереңдетуге дайын екенін көрсетті. Сарапшының пікірінше, цифрлық трансформацияның негізінде мемлекеттік басқару жүйесін түбегейлі жаңғырту жатыр.
Шахмаран Сейілов:
«Технологиялық платформаны қайта құру ең алдымен мемлекеттік басқаруға сүйенеді. Бүгінде бүкіл әлем цифрлық технологиялар мен жасанды интеллекттің қарқынды дамуын бастан өткеріп жатыр. Әрине, бұл жүйелер мемлекеттік басқаруда кеңінен қолданылады. Цифрлық платформалар шекараларды жойып, елдер арасындағы ынтымақтастық пен жаңа технологияларды игеруге мүмкіндік береді. Сондықтан бұл барлық мемлекет үшін өзекті бағыт.»
Қазақстан GovTech саласында тәжірибе бөлісе алады
Қытайдың аграрлық экономикадан әлемдік технологиялық көшбасшыға айналу тәжірибесін зерттей отырып, Қазақстан өз жетістіктерін де ескергені маңызды. Бүгінде еліміз БҰҰ-ның электрондық үкімет рейтингінде 24-орында тұр және цифрландыру саласында басқа мемлекеттермен тәжірибе бөлісіп келеді.
Шахмаран Сейілов:
«Қазақстан өзін цифрландыру саласында өңірлік көшбасшы ретінде танытып келеді. Біз де өз тәжірибемізді бөлісе аламыз. Өзімнің білуімше, Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріне электрондық үкіметті дамытудағы жинақталған тәжірибемізді ұсындық. Сонымен қатар Қытайдың соңғы 30 жылда аграрлық елден жоғары технологиялық мемлекетке қалай айналғанын зерттеу біз үшін өте маңызды.»
Әлемдік тәжірибені ұлттық ерекшелікке бейімдеу
Сарапшының айтуынша, Қытай мен Қазақстан экономикасының ауқымы мүлде бөлек. Халқы 1,4 миллиардтан асатын Қытай күрделі жасанды интеллект жүйелерін кең көлемде енгізе алады. Ал Қазақстан үшін мұндай тәжірибені сол күйінде көшіру тиімді болмауы мүмкін.
Сондықтан еліміздегі жасанды интеллект нақты ұлттық міндеттерді шешуге бағытталуы тиіс.
Шахмаран Сейілов:
«Қытайдың экономикасы мен нарық көлемін Қазақстанмен салыстыруға болмайды. Біз – халқы аз, халық тығыздығы төмен мемлекетпіз. Сондықтан кез келген өнімнің өзіндік құны бізде жоғары болады. Қазақстан өз артықшылықтарына сүйенуі қажет. Олар – жер қойнауы, шикізатты терең өңдеу, аграрлық сектор және адами капитал.»
Негізгі басымдық – адами капитал
Қытай тәжірибесі технологиялық өзгерістердің қаншалықты жылдам жүретінін көрсетті. Ел қысқа уақыт ішінде автомобиль жасау, микроэлектроника және цифрлық сервистер саласында әлемдік көшбасшылардың қатарына қосылды.
Қазақстан да AI Governance 500 бағдарламасы мен alem.ai орталығы сияқты жобалар арқылы білікті кадрлар даярлауға басымдық беріп отыр. Ішкі нарықтың көлемі шектеулі болғандықтан, еліміздің басты артықшылығы – жоғары білікті мамандар мен инновациялық шешімдер әзірлеу мүмкіндігі.
Шахмаран Сейілов:
«Автомобиль нарығына қараңызшы – Қытай бүгінде көшбасшыға айналды. Біз үйренетін тұстар көп. Бірақ Қазақстан үшін ең маңыздысы – адами капитал. Біздің халық креативті әрі өзгерістерге тез бейімделеді. Бұл – біздің басты артықшылығымыз. Енді инновацияларымызды Қытай, Ресей және BRICS елдері сияқты ірі нарықтарға шығаруымыз керек. Әлеуетіміз зор, сондықтан бұл бағытта жылдам әрекет ету қажет.»
Бүгінде Қазақстан жасанды интеллектті дамытуға қажетті негізгі инфрақұрылымды қалыптастырып келеді. Елде ірі деректер орталықтарын салу, суперкомпьютерлік инфрақұрылымды дамыту және әлемнің жетекші технологиялық компанияларымен ынтымақтастықты кеңейту бағытындағы жобалар жүзеге асырылуда. Бұл мемлекеттік басқаруды цифрлық трансформациялаудың берік негізін қалыптастырады.