SteppeNews.kz: 8 маусымнан бастап Қазақстанда Еңбек кодексіне енгізілген жаңа түзетулер күшіне енеді. Оған сәйкес, егер еңбек қатынастарының кемінде бір белгісі анықталса, жеке тұлғалармен азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт (ГПХ) жасауға тыйым салынады. Бұл туралы SteppeNews.kz Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржыгер әрі салық кеңесшісі Раушан Ташсоиноваға сілтеме жасап хабарлады.
Еңбек қатынастары деген не?
Сарапшының айтуынша, Еңбек министрлігі еңбек қызметі деп белгілі бір мамандық немесе лауазым бойынша жұмыс атқаруды, міндеттерді жеке орындауды, компанияның ішкі тәртібіне бағынуды және нақты нәтиже үшін емес, еңбек процесінің өзі үшін ақы алуды түсінеді.
Осылайша, жаңа түзетулер еңбек қатынастарын ГПХ шарттарымен алмастыру тәжірибесіне тосқауыл қоюға бағытталған. Алайда Ташсоинованың сөзінше, іс жүзінде бұл еңбек нарығындағы икемді жұмыспен қамту формаларының артуымен байланысты ауқымды өзгерістердің бір бөлігі.
Икемді жұмыспен қамту артып келеді
Қазіргі таңда экономиканың едәуір бөлігі икемді форматта жұмыс істейді. Әсіресе IT, маркетинг, дизайн, консалтинг, логистика және цифрлық қызмет көрсету салаларында бұл үрдіс кең таралған.
Ұлттық статистика бюросының 2026 жылдың І тоқсаны бойынша дерегіне сәйкес, елдегі 9,3 млн жұмыспен қамтылған азаматтың шамамен 2,2 миллионы өзін-өзі жұмыспен қамтығандар санатына жатады. Бұл — әр төртінші қазақстандық дәстүрлі еңбек қатынастарынан тыс жұмыс істейді деген сөз.
ГПХ және салық мәселесі
Сарапшының айтуынша, ГПХ шарттары тек салықты азайту үшін пайдаланылады деген пікір кең таралған. Алайда мұндай шарттар бойынша да жеке табыс салығы, зейнетақы жарналары, әлеуметтік аударымдар және МӘМС төлемдері төленеді.
Сондықтан ГПХ-тың танымал болуы салықтық жеңілдіктерден емес, ең алдымен ынтымақтастықтың икемді формасына байланысты.
Бизнес үшін тәуекелдер мен айыппұлдар
Соңғы жылдары кейбір компаниялар ГПХ шарттарын штаттық жұмысқа балама ретінде пайдаланып келеді. Жаңа талаптардың күшеюіне дәл осындай жағдайлар себеп болған.
Егер нақты жұмыс барысында тұрақты еңбек, компания ережесіне бағыну секілді еңбек қатынастарының белгілері анықталса, шарттың атауына қарамастан ол еңбек шарты ретінде танылуы мүмкін.
Жаңа талаптарды бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік қарастырылған. Бизнеске салынатын айыппұл көлемі 648 750 теңгеге дейін жетуі ықтимал. Бұдан бөлек, еңбек қатынастары қайта рәсімделіп, жұмыс берушіге кадрлық құжаттар мен еңбек кепілдіктеріне қатысты қосымша міндеттер жүктеледі.
Сарапшылардың пікірінше, Қазақстан қазір қызметкерлердің құқығын қорғау мен икемді жұмыспен қамту арасындағы тепе-теңдікті табу міндетімен бетпе-бет келіп отыр.
«Енді жұмыс берушілер орындаушылармен өзара қатынастың нақты сипатын әлдеқайда мұқият бағалауға мәжбүр болады», — дейді Раушан Ташсоинова.