Көңіл – адам жанының айнасы, сезім мен түйсіктің мекені. Қазақ халқы көңілге ерекше нәзіктікпен қараған: «Көңіл – шыны, сынса қалпына келмейді». Адамның қуанышы да, реніші де көңілге байланысты. «Көңіл көзі» ұғымы жүрекпен сезу, ақылмен пайымдау дегенді білдіреді. Көңіл туралы мақалдарда адамдар арасындағы сыйластық, кешірімділік және рухани тазалық мәселелері кеңінен қамтылған. Көңілді қалдырмау, оны кірлетпеу – адамгершіліктің басты қағидасы. Төмендегі нақылдар адамның ішкі әлемінің нәзіктігі мен маңыздылығын ұғындырады.
Көңіл туралы таңдаулы мақалдар
- Көңіл көзіңді аш.
- Көңілге қаяу түсірме.
- Көңіл қалса, бәрі қалады.
- Көңіл – дария, сөз – қайық.
- Көңілдің кірін сөз ашар.
- Көңіл жүйрік пе, көк дөнен жүйрік пе?
- Көңіл – бір нәзік нәрсе.
- Көңілсіздің күні жоқ.
- Көңілің тоқ болса, қасыңнан қас кетпес.
- Көңіліңді кірлетпе.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Көңіл қалса, бәрі қалады» деген сөздің ауыртпалығы қандай?
Бұл – өте ауыр сөз. Егер адам біреуден қатты көңілі қалса, суыса, онда ешқандай сыйлық, жақсы сөз немесе әрекет бұрынғы қарым-қатынасты қайтара алмайды. Сыйластық пен сенім жоғалады. Сондықтан жақыныңның көңілін қалдырудан сақ болу керектігін қатаң ескертеді. Көңіл туралы бұл мақал қарым-қатынасты бағалауға шақырады.
«Көңіл – дария, сөз – қайық» теңеуі нені білдіреді?
Адамның көңілі шексіз теңіз (дария) сияқты терең, ал сөз – сол теңіздің үстінде жүзген қайық. Сөз арқылы адам ішкі сырын, ойын, сезімін сыртқа шығарады. Қайық дарияның толқынына қарай жүзетіні сияқты, сөз де көңілдің күйіне қарай айтылады.
«Көңіл жүйрік пе, көк дөнен жүйрік пе?
» деген сұрақтың жауабы қандай?
Әрине, көңіл жүйрік. Көк дөнен (ат) қанша жүйрік болса да, кеңістік пен уақытқа бағынады. Ал адамның көңілі (ойы, қиялы) бір сәтте әлемнің кез келген нүктесіне жетіп, өткенге де, болашаққа да сапар шеге алады. Бұл мақал адам санасының шексіз мүмкіндігін көрсетеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
