Ыстанбұлдағы осман сәулет өнерінің көрнекті ескерткіштерінің бірі – Сүлеймание мешітін қалпына келтіру жұмыстары кезінде бірнеше тарихи жаңалық анықталды. Мамандар күмбез ішінен акустикалық құмыраларды, XVI ғасырдағы сәндік өрнектерді және металл бетінде сақталған каллиграфиялық жазуды тапты деп хабарлайды SteppeNews.kz Mk-turkey.ru ақпараттық сайтына сілтеме жасап.
Бұл олжалар сәулетші Мимар Синанның құрылыс инженериясы мен сәулеттік шешімдерін тереңірек зерттеуге мүмкіндік береді.
Мешіт Осман сұлтаны Ұлы Сүлейменнің тапсырмасымен салынып, 1557 жылғы 15 қазанда аяқталған. Ол Мимар Синан шығармашылығының «шәкірттік кезеңіндегі шедеврі» саналады. Сүлеймание сәулет кешеніне діни оқу орындары, аурухана, қоғамдық асхана және монша да кіреді. Бұл нысандар Осман дәуіріндегі қала құрылысы мен халықты әлеуметтік қолдау жүйесін көрсетеді.
Қалпына келтіру жұмыстарына қатысқан Мимар Синан атындағы Бейнелеу өнері университетінің доценті Кая Учэрдің айтуынша, зерттеу барысында ғимараттың сәулетіне қатысты нақты дәлелдер мен бұрыннан қалыптасқан болжамдарды ажыратуға мүмкіндік туған.
Маңызды жаңалықтардың бірі мешіттің ерекше акустикасына қатысты болды. Күмбездің қолжетімділігі қиын бөліктерін зерттеу үшін мамандар шамамен 20 мың текше метр құрылыс орманын орнатқан. Жұмыс барысында күмбездің төменгі бөлігіндегі кірпіштердің арасына қаланған құмыралар анықталды.
«Күмбездегі кейбір жарықтарды жөндеу кезінде кірпіштермен бірге қаланған құмыраларды кездейсоқ таптық. Төменнен қарағанда олар көрінбейді. Ал жоғарыдан қарағанда бұл қуыстар төменнен тарайтын дыбысты жұмсартып, жаңғырықтың алдын алатыны байқалады», – деді Кая Учэр.
Құмыралар тік бағытта, ирек қатарлармен орналастырылған, ал олардың аузы төмен қараған. Мамандар бұл құрылымдардың қызметін акустикалық сынақтар арқылы да тексерген.
Күмбезден барокко және рококо стильдеріне тән күрделі гүл өрнектері де табылды. Мешіт XVI ғасырда салынғанымен, оның ішкі безендірілуінде кейінгі кезеңдердің көркемдік үлгілері кездеседі. Зерттеушілер ультракүлгін сәуленің көмегімен бояу қабаттарын тексеріп, ертеректегі бейнелерді анықтау үшін жабынның жекелеген бөліктерін абайлап тазартқан.
Қазіргі өрнектердің астынан басқа сәндік композицияның іздері табылды. Бұл ғимараттың соңғы безендірілу нұсқасы таңдалғанға дейін бірнеше үлгі қарастырылған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Қалпына келтірушілер сақталған тарихи элементтерді қорғап, көрініп тұрған сәндік бөлшектерді қалпына келтірді.
Тағы бір жаңалық күмбездегі каллиграфиялық жазуды ұстап тұратын құрылымға қатысты болды. Жазудың авторы дәстүрлі түрде каллиграф Ахмед Карахисари деп есептелгенімен, тарихи деректерде оның шәкірті Хасан Челеби де аталады. Кейінгі қалпына келтіру жұмыстары туралы мәліметтерге сәйкес, XVIII ғасырда жазуға Абдюльфеттах-эфенди түзетулер енгізген.
Учэрдің айтуынша, жазудың негізінде ірі шегелермен бекітілген мырыш беті орналасқан. Оның үстінде алтын жалатылған ағаш жақтау бар. Металл бетіне түсірілген жазу ұзақ уақыт сақталатындай етіп жасалған болуы мүмкін.
Мамандар жазу ішінен түсіп қалған бір әріпті де анықтады. Каллиграфия мамандарымен кеңескеннен кейін ол ғылыми комитеттің қорытындысына сәйкес қалпына келтірілді.
Мешіттің басқа бөліктерінде, соның ішінде аркалар мен сұлтан галереясында жүргізілген тазарту жұмыстары кезінде Мимар Синан дәуірінен қалған түпнұсқа сәндік өрнектер табылды. Олардың қатарында XVI ғасырдағы Осман өнерінде кең қолданылған руми нақыштары бар. Жоғалған бөліктер сақталған үлгілерге сүйене отырып қалпына келтірілді.
Сонымен қатар Ыстанбұлдың Фатих ауданындағы музейлердің бірінен су деңгейін өлшеуге арналған субұрқақ құрылымының сынығы табылды. Зерттеу нәтижесінде оның сақталған бөлікке сәйкес келетіні расталды.
Кая Учэрдің айтуынша, қалпына келтіру жұмыстарының ұзақтығы мешіттің бастапқы құрылысына кеткен шамамен жеті жылмен салыстыруға келетін деңгейде болған. Жұмыстар тарихи ғимаратқа алдағы 50 жыл шамасында қайтадан ауқымды араласу қажет болмайтындай етіп жүргізілген.
Келесі материал: Қазақстанда 270 жаңа медициналық нысан ашу жоспарлануда