Орталық Азияда экономикалық бәсеке күшейіп келеді. Аймақтың ірі қалалары инвестиция, қаржы, бизнес және жаңа жұмыс орындарын тарту қабілетін арттырып жатыр, деп хабарлайды SteppeNews.kz.
The Times of Central Asia — ның жазуы бойынша, Бұл жарыста әзірге Қазақстанның Алматысы мен Астанасы алдыңғы қатарда. Алайда Ташкент соңғы жылдары жоғары өсім көрсетіп, арадағы алшақтықты қысқартып келеді. Бішкек те даму қарқынын жеделдетуде.
Төрт қаланың экономикасы қалай өзгереді және алдағы жылдары кім аймақтың басты бизнес орталығына айналуы мүмкін?
Алматы мен Астана: бір елдегі екі экономикалық орталық
Қазақстанның екі ірі қаласы әртүрлі функция атқарады. Алматы ондаған жыл бойы елдің негізгі сауда және бизнес орталығы болып қалыптасты. Қалада қаржы ұйымдары, ірі компаниялар, кәсіпкерлік және кәсіби қызметтер шоғырланған.
Астана елдің саяси астанасы ретінде мемлекеттік институттармен қатар корпоративтік және инвестициялық орталық ретіндегі маңызын арттырды.
2025 жылғы деректерге сәйкес, Астананың экономикасы шамамен 10,2%-ға, ал Алматының экономикасы 4,9%-ға өскен. Екі қаланың жалпы экономикалық көлемі 2025 жылы шамамен 107 млрд долларды құрады.
Неліктен Қазақстан қалалары алда?
Басты факторлардың бірі – Қазақстан экономикасының көлемі. Елдің жалпы экономикасы шамамен 306 млрд долларды құрайды.
Екіншісі – қалыптасқан қаржы нарығы. Алматыдағы Қазақстан қор биржасы (KASE), Астанадағы Астана халықаралық қаржы орталығы (AIFC) және Astana International Exchange (AIX) бизнеске капитал тартудың бірнеше арнасын ұсынады.
Сонымен қатар Алматы мен Астана халықаралық компаниялар мен инвесторлар үшін бірнеше жыл бойы негізгі бағыттардың бірі болып келеді. Соның нәтижесінде қаржы, корпоративтік басқару, кәсіби қызметтер және білікті мамандардан тұратын экожүйе қалыптасты.
Ал Ташкент ше?
Өзбекстан астанасы соңғы жылдары Орталық Азиядағы ең қарқынды дамып келе жатқан қалалардың біріне айналды.
2025 жылы Ташкент экономикасының көлемі шамамен 29 млрд доллар болды. Алдын ала мәлімет бойынша, нақты экономикалық өсім 11,3%-ды құраған.
Ташкенттің басты артықшылығы – үлкен ішкі нарық. Өзбекстан халқының саны 38 млн-нан асты. Бұл қалаға жұмыс күші мен тұтынушылардың ауқымды базасын береді.
Алайда халық санының көп болуы өздігінен экономикалық басымдыққа айналмайды. Қала жаңа тұрғындарға жұмыс орындарын, баспана, көлік және әлеуметтік инфрақұрылымды қамтамасыз етуі керек.
Бір көрсеткіш бәрін түсіндірмейді
Қалалардың көлемін салыстырғанда тек жалпы экономикаға қарау жеткіліксіз.
2025 жылы жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім Алматыда шамамен 29,9 мың доллар, Астанада 23,7 мың доллар, Ташкентте 9,3 мың доллар болды.
Бұл көрсеткіш халықтың нақты табысын емес, қалада өндірілген экономикалық өнімнің бір тұрғынға шаққандағы көлемін көрсетеді. Сондықтан оны өмір сүру деңгейімен тікелей теңестіруге болмайды.
Ташкент Астананы қуып жете ала ма?
Ташкенттің өсім қарқыны жоғары болғанымен, бұл оның Астананы жақын арада басып озатынын білдірмейді. Себебі қалалардың бастапқы экономикалық базасы әртүрлі.
Астана да дамуын жалғастырып жатыр. 2026 жылдың қаңтар-шілде айларында қалада шамамен 2,2 млн шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілген. Астананың бас жоспары бойынша 2035 жылға қарай қала халқы 2,275 млн адамға дейін жетуі мүмкін.
Ташкенттің ең үлкен жобасы – Жаңа Ташкент
Өзбекстан астанасының даму стратегиясындағы ең ірі жобалардың бірі – Жаңа Ташкент.
Жобаның алғашқы кезеңі шамамен 600 мың тұрғынға есептелген. Ұзақ мерзімді перспективада жаңа қаланың халқы 2 млн адамға дейін жетуі жоспарланып отыр. Мұнда тұрғын үймен қатар бизнес орталықтары, білім беру нысандары мен көлік инфрақұрылымы салынады.
Жоба жүзеге асса, Ташкенттің экономикалық және демографиялық әлеуеті артуы мүмкін. Бірақ мұндай урбанизация тұрақты әрі ауқымды инвестицияны талап етеді.
Алматының орнын алу неге қиын?
Ташкент үшін Алматыға жету Астанамен бәсекелесуден де күрделірек.
Алматы экономикасының көлемі Ташкенттен екі еседен астам үлкен. Ташкент 2025 жылы 11,3% өссе, Алматының нақты өсімі 4,9% болды. Бірақ үлкен экономиканы қуып жету үшін бір-екі жылдық жоғары өсім жеткіліксіз.
Алматының 2040 жылға дейінгі даму жоспарында жаңа экономикалық және қалалық орталықтар қалыптастыру көзделген. Сонымен қатар халық санының 3,6 млн адамға дейін өсуіне арналған сценарийлер қарастырылған. Алматы агломерациясындағы Алатау қаласының дамуы да өңірдің әлеуетін арттыруы мүмкін.
Бішкек ше?
Қырғызстан астанасының экономикалық базасы көрші қалалармен салыстырғанда шағын.
2024 жылы Қырғызстан экономикасының нақты өсімі 15,8% болды. Бішкектің артықшылығы – салыстырмалы түрде төмен шығындар мен энергия әлеуеті. Елдегі электр энергетикасының негізгі бөлігі гидроэнергетикаға негізделген.
Қаланың аумағы 2024 жылғы әкімшілік-аумақтық реформадан кейін үш еседен астам кеңейді. Оған айналадағы 24 елді мекен қосылды. Бішкектің 2050 жылға дейінгі бас жоспары бойынша халық саны шамамен 2 млн адамға жақындауы мүмкін.
Төрт қала – төрт түрлі модель
Алматы – қалыптасқан бизнес және қаржы орталығы.
Астана – мемлекеттік институттармен қатар инвестиция мен корпоративтік белсенділікті тартып отырған жас астана.
Ташкент – жоғары экономикалық өсім мен үлкен демографиялық базаға сүйеніп келе жатқан мегаполис.
Бішкек – шағын экономикалық базасына қарамастан, аумағын кеңейтіп, инфрақұрылымын жаңартып жатқан қала.
Сондықтан «қай қала жеңеді?» деген сұраққа бір ғана жауап беру қиын.
Экономикалық жарыстың келесі кезеңі
Алдағы жылдары қалалар арасындағы бәсеке халық саны немесе құрылыс көлемімен ғана өлшенбейді.
Негізгі артықшылықтар мына салаларда анықталуы мүмкін:
— кім көбірек инвестиция тартады;
— кім жаңа жұмыс орындарын қалыптастырады;
— кім технологиялық компанияларға жағдай жасайды;
— кім тиімді қаржы нарығын дамытады;
— кім көлік және логистикалық байланыстарды күшейтеді;
— кім бизнес үшін тұрақты әрі болжамды орта ұсынады.
Осы тұрғыдан алғанда, Алматы мен Астана әзірге аймақтағы ең мықты экономикалық позицияға ие.
Ташкенттің артықшылығы – жоғары өсім мен үлкен демографиялық база. Бішкектің мүмкіндігі – салыстырмалы түрде шағын, бірақ икемді нарық пен инфрақұрылымдық жаңаруда.
Қазақстан қалаларының басты күші – бірнеше онжылдықта қалыптасқан қаржы, бизнес және инвестициялық экожүйе.
Сондықтан аймақта жаңа экономикалық орталықтар пайда болғанымен, Алматы мен Астананың көшбасшылығын қысқа мерзімде өзгерту оңай болмайды.
Келесі материал: Климат – қазақстандық бизнес үшін жаңа тәуекел факторы