Үрімжі қаласындағы «Цзянлайчэн» сауда орталығының бірінші қабатында шағын дүңгіршектің алдында ұзын-сонар кезек пайда болған. Кезекте тек туристер ғана емес, арнайы келіп, кішкентай қой ойыншығын сатып алғысы келетін жастар да, серуендеп жүріп сатушыға маш бұршағынан жасалған салқын сусын әкелетін жергілікті тұрғындар да бар.
Ойыншық сатушының есімі – Абдулла Әміржира. Ол 19 жаста. Алайда жұрт оны «Қойшық аға» (Сяояньгэ) деген атпен таниды.
Жұмысын бастамас бұрын оның өзіндік шағын әдеті бар. Алдымен шашына гель жағып, әр талын ретке келтіреді. Содан кейін сөресінің алдына отырып, желім тапаншасын қолына алады да, ойыншықты сәндеуге кіріседі. Оған бас киім кигізіп, жылтыр тастармен безендіріп, мойнына әшекей тағады. Бірнеше секундтың ішінде қарапайым үлпілдек қой ерекше сәнді ойыншыққа айналады.
Бұл – жай ғана жұмсақ ойыншық емес.
Сәл бұйралау жұмсақ жүні, қызғылт құлағы мен күлімдеген домалақ көздері бар қойдың үстінде ұйғырдың адрас жібегінен тігілген кішкентай көйлек, басында түрлі түсті қауырсындармен және әшекей тастармен безендірілген тақиясы бар. Кеудесіндегі алқасы да ерекше сән береді. Әлеуметтік желі қолданушылары оған «Бай қой» деген атау беріп, «Шыңжаңның Лабубуы» деп атап кеткен.
Қой – Шыңжаң өңірімен тығыз байланысты, көпшілікке жақсы таныс нышандардың бірі. Алайда Сяояньгэ оны кәдімгі жұмсақ ойыншық ретінде ұсынумен шектелмей, өзіндік сән үлгісін қалыптастырған.
Сатып алушылар ойыншықтың бас киімін, матасын және әшекейлерін өздері таңдай алады. Ал сатушы сол жерде олардың қалауы бойынша ойыншықты безендіріп береді. Сондықтан әр қой – жеке талғамға сай жасалған шағын туынды.
«Бас киімді де, әшекей тасты да өзің таңдадың. Демек, бұл қой тек саған ғана тиесілі», – дейді сатушы.
Мұндай тәсіл қазіргі жастардың сұранысына сай келеді. Өйткені олар жаппай шығарылған кәдімгі кәдесыйдан гөрі, өздері де жасалуына атсалысқан ерекше бұйымды бағалайды.
Сяояньгэнің айтуынша, таңертең көзін ашқаннан бастап оның ойы ойыншықтарда болады. Сауда қызған кезде түнгі сағат төртке дейін жұмыс істейтін кездері де бар. Ұйқының аздығынан көзінің асты қарайып кеткенде, ол әзілдеп: «Жасым 19-да, бірақ түрім 39-дағы адамға ұқсайды», – дейді. Соған қарамастан, жүзінен күлкі кетпейді.
«Шаршаймын, бірақ бақыттымын», – дейді ол.
Сяояньгэ сатып алушылар үшін ойыншықтың сыртқы келбетімен қатар, одан алатын әсері де маңызды екенін жақсы түсінеді. Туристер телефонын ұсынып, суретке түсіруді өтінсе, ол қолайлы ракурс таңдауға көмектесіп, өзі де қуана кадрға түседі. Ешкімді кері қайтармайды.
Дүңгіршекке арнайы келген қағаз бен матадан дәстүрлі сәндік гүлдер жасау өнерінің шебері Лю Хуэйцзюань бұл бұйымдардың жергілікті мәдениетті айқын көрсететінін атап өтті.
«Мұнда жергілікті мәдениеттің ерекшеліктері анық көрінеді. Біз бір-біріміздің тәжірибемізді үйреніп, өзара үйлестіре аламыз», – деді ол.
Ойыншықтар танымал бола бастағаннан кейін Сяояньгэ сауда орнын «Цзиньцюань» сауда орталығынан Үрімжідегі Халықаралық үлкен базарға көшірген. Жаңа орында жұмысын бастаған алғашқы күні-ақ дүңгіршектің алдында ұзын-сонар кезек пайда болды.
Күн ыстық еді. Жергілікті қауымдастық өкілдері оған маш бұршағынан жасалған сусын әкелсе, еріктілер ыстық өтуге қарсы «Хусян Чжэнци» құралын таратқан. Туристік компания бір түннің ішінде дүңгіршекке кондиционер орнатқан. Ал көрші саудагерлер оған пісірілген сүт қабығы мен бадам қосылған йогурт ұсынған.
Осылайша, қой ойыншықтарының танымал болуы бір адамның еңбегімен ғана шектелмей, тұтас базар қауымдастығының қолдауымен жалғасты.
Үлкен базар – ән мен би, саудагерлердің дауысы және түрлі ұлт өкілдерінің өзара араласуы қатар өрілген ерекше орта. Сяояньгэнің дүңгіршегі осы атмосфераға жастарға тән жаңа серпін қосты.
Ол өзін интернет жұлдызы санамайды. Танымал актерлер Чэнь Пэйсы мен У Ган базарға келгенде, оларға ойыншықтарын өзі табыстаған. Ал хань, хуэй және қазақ жастары оның дүңгіршегінің жанында танысып, достасады. Шетелдік туристер де жұмсақ қойларды қолдарына алып, қимай тұратын көрінеді.
Қой жылы жақындаған сайын Сяояньгэ жаңа идеяларын да ойластырып жүр. Ол ойыншықтарды Таң әулеті дәуірінің дәстүрлі киімдерімен безендіріп, оларға бақыт пен береке тілейтін мерекелік жазулары бар шағын ленталар қосуды жоспарлап отыр. Тіпті әлеуметтік желідегі оқырмандарына: «Ленталарға қандай тілек жазған дұрыс? Ұсыныстарыңызды күтемін!» – деп үндеу жасаған.
Жақында ол Үрімжі туризмін насихаттау жөніндегі елші қызметіне де тағайындалған. Алдағы уақытта ойыншықтардың киімдеріне хуэй және тәжік халықтарына тән ою-өрнектерді енгізуді жоспарлап отыр.
«Әр қойдың бойында Шыңжаңға тән өзіндік ерекшелік болғанын қалаймын», – дейді ол.
Бір алақанға сыятын кішкентай қойдың соншалықты танымал болуының сыры неде?
Адрас жібегі мұражайдағы жәдігер күйінде қалмай, күнделікті қолданысқа енгенде, дәстүрлі бас киім тек мерекелік бұйым болудан шығып, заманауи сәннің бір бөлігіне айналады. Сяояньгэ жасаған ойыншықтар арқылы Шыңжаңның материалдық емес мәдени мұрасы жастардың қызығушылығына ие болып отыр. Олар арнайы кезекке тұрып, суретке түсіп, бұл бұйымдарды естелік ретінде үйлеріне алып кетеді.
Адамдар базардан жай ғана ойыншық сатып алмайды. Олар өздерімен бірге Шыңжаң туралы естелікті де алып қайтады. Кішкентай қой чемоданға салынып, алыс сапарға аттанады. Ал онымен бірге өңірдің шынайы атмосферасы, қарапайым адамдарының ықыласы мен жылуы да бірге кетеді.
Үлкен базар – тек сауда жасайтын орын емес. Ол – түрлі мәдениет тоғысқан, адамдар бір-бірімен араласып, ортақ құндылықтар қалыптастыратын кеңістік.
Ал кішкентай қой тұтас бір қаланың мейірімі мен жылуын бойына жинап, үлкен әлемге жол тартып барады.
Келесі материал: Қытайдағы білім – болашаққа жол: тәжік жастары неге Қытай университеттерін таңдайды?