Әлемде протекционизм күшейіп, еркін саудаға деген сенім әлсіреген тұста Қытай халықаралық саудаға ашықтығын көрсетіп келеді. Елде экспорт пен импортқа бағытталған екі ірі халықаралық көрме қатар ұйымдастырылып, Қытайдың әлемдік нарықтағы ірі сатып алушы ретіндегі рөлі айқындала түсті. Бұл туралы SteppeNews.kz Синьхуа агенттігіне сілтеме жасай отырып хабарлайды.
Әлемдегі импортқа арналған ең ірі көрме саналатын 9-шы Қытай халықаралық импорт көрмесі (CIIE) бейсенбі күні Шанхай қаласында ашылды. Іс-шара Қытайдың оңтүстігіндегі Гуанчжоу қаласында экспортқа бағытталған Кантон жәрмеңкесі аяқталғаннан кейін бір күн өткен соң басталды.
5-10 қараша аралығында өтіп жатқан биылғы көрмеге шетелдік 4 142 компания қатысуда. Олардың қатарында Fortune Global 500 тізіміне енген және өз саласында жетекші орын алатын 300-ден астам кәсіпорын бар. Биылғы көрменің құрметті қонақ елдері – Канада мен Шри-Ланка.
Жалпы аумағы 440 мың шаршы метрді құрайтын көрме алаңында түрлі өнім мен технология ұсынылған. Олардың арасында 6G байланыс терминалының прототипі, жоғары дәлдіктегі токарь-фрезерлік станоктармен қатар азық-түлік, косметика және киім-кешек те бар. Қатысушылар өз өнімдерін Қытайдың ауқымды нарығына таныстыруға мүмкіндік алды.
CIIE көрмесі шетелдік компанияларды неге қызықтырады?
2018 жылы Қытайда жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім 10 мың АҚШ долларына жақындаған кезеңде CIIE импорт көрмесі алғаш рет ұйымдастырылды. Оның негізгі мақсаты – әлемдік компанияларға көлемі жағынан екінші орында тұрған Қытай тұтыну нарығына шығуға мүмкіндік беру.
Содан бері көрме арқылы көптеген инновациялық дәрі-дәрмек Қытай нарығына жылдамырақ жол ашты. Ал шетелден әкелінген ерекше азық-түлік өнімдері жергілікті тұтынушыларға таныстырылып, күнделікті сауда сөрелерінен орын ала бастады.
Шанхай кеденінің мәліметінше, алғашқы CIIE көрмесінен бері 40-тан астам елден жемістің 100-ден аса сұрыпы Қытай нарығына жеткізуге рұқсат алған. Қазір ел супермаркеттерінен Малайзияның дурианы мен Перудің көкжидегі сияқты түрлі импорттық жемістерді кездестіруге болады.
Көрмеге қатысқан компаниялардың бірқатары жыл сайын қайта оралады. Себебі бұған дейінгі қатысу олардың бизнесіне нақты пайда әкелген.
Биыл 200-ге жуық компания мен мекеме CIIE көрмесіне тоғызыншы рет қатарынан қатысып отыр. Олардың бірі – америкалық Dow материалтану компаниясы. Dow компаниясының Азия-Тынық мұхиты аймағындағы президенті Пуай Кун Чианың айтуынша, көрме компанияға өз мүмкіндіктерін таныстыруға, нарық сұранысын түсінуге және іскерлік серіктестіктерін кеңейтуге жағдай жасайды.
CIIE ірі компаниялармен қатар, бұрын шетелдік нарыққа шығуы қиын болған шағын кәсіпорындарға да мүмкіндік беріп отыр.
Мәселен, Ауғанстаннан келген кілем саудагері Ali Faiz 2020 жылы көрмеге алғаш рет небәрі 20 кілем әкелген. Содан бері Қытайдан түскен тапсырыстардың арқасында оның еліндегі кілем тоқумен айналысатын 1 500-ден астам отбасының тұрмыстық жағдайы жақсарған.
Көрмеге қатысушылардың нарықтағы мүмкіндіктерін кеңейту үшін биыл сатып алушылар мен сатушылар арасындағы кездесулер, «Хунцяо» халықаралық экономикалық форумы, түрлі пікірталас және мәдени іс-шаралар жалғасын тапты. Сонымен қатар әлемнің түкпір-түкпірінен келген тарихы бай ұлттық брендтерге арналған арнайы көрме аймағы ашылды.
Қытай – әлемдік нарықтағы ірі сатып алушы
CIIE көрмесінің халықаралық компаниялар үшін тартымдылығы Қытайдың әлемдік нарықтағы ірі сатып алушы ретіндегі рөлінің артуымен байланысты. Бұған ел халқының 1,4 миллиардқа жуық болуы, тұрғындардың сатып алу қабілетінің өсуі және сапалы тауарларға деген сұраныстың артуы ықпал етіп отыр.
Қытай 17 жыл қатарынан әлемдегі екінші ірі импорт нарығы мәртебесін сақтап келеді. 2021-2025 жылдарды қамтитын 14-бесжылдық кезеңінде елдің жалпы импорт көлемі 90 триллион юаньнан (шамамен 13,4 триллион АҚШ доллары) асты.
2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Қытай импорты 16,7 триллион юаньға жетіп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 22,3 пайызға өскен. Бұл – 2021 жылдан бергі ең жоғары өсім.
Қытайдағы тұтынушылық сұраныстың артуы халықаралық компанияларға жаңа мүмкіндіктер ашуда. Дұрыс тамақтану өнімдері мен косметикадан бастап, ашық ауадағы демалыс пен спорттық тауарларға дейінгі бағыттарда сұраныс кеңейіп келеді.
Биыл CIIE көрмесіне алғаш рет қатысып отырған Arc’teryx сыртқы белсенділікке арналған киім бренді Қытайда соңғы жылдары танымал бола түскен. Компанияның Үлкен Қытай аймағындағы аға вице-президенті әрі бас менеджері Инь И елдегі ашық ауадағы спорт мәдениетінің дамуы компанияның Қытай нарығындағы ұзақ мерзімді жұмысына негіз болғанын атап өтті.
Қытайдағы өмір салтының өзгеруі әлемдік саудаға да әсер етуде. Соның бір мысалы – кофе дәндерінің импорты. Бұған дейін шай ішу дәстүрімен танылған ел бүгінде әлемдегі ең жылдам дамып келе жатқан кофе нарықтарының біріне айналды. Кофе мәдениеті ірі қалалардан шағын елді мекендерге дейін таралып, әлемнің түрлі кофе өндіретін аймақтарынан өнім жеткізуге сұраныс туғызып отыр.
Эфиопия мен Маврикий сияқты Африка елдерінің кофе экспорттаушылары үшін CIIE көрмесі Қытай нарығына жол ашатын алаңға айналды. Бұған қоса, 2026 жылғы 1 мамырдан бастап Қытай дипломатиялық қатынас орнатқан Африканың 53 елінен импортталатын тауарларға нөлдік кедендік баж салығын енгізді.
Биыл көрмеде Азия мен Африка өнімдеріне арналған аймақ жаңартылып, Африка елдерінің жаңа сауда мүмкіндіктерін пайдалануына жағдай жасалды. Дамуы төмен елдерге тегін берілетін көрме алаңының көлемі 17 пайызға ұлғайтылды.
Қытайдың импортты дамытуға бағытталған саясаты көрме аясымен шектелмейді. Импорт пен экспорттың теңгерімді өсуіне жәрдемдесу 2026-2030 жылдарға арналған 15-бесжылдық жоспардың негізгі бағыттарының қатарына енгізілген. Сондай-ақ 2026 жылғы үкіметтің жұмыс туралы баяндамасында сауданың теңгерімді дамуы үшін импортты кеңейту қажеттігі айтылған.
Бұл мақсат ішкі экономикадағы тұтыну үлесін арттыру стратегиясымен де байланысты. Қытай биыл тұтынуды ынталандыруға арналған алғашқы бесжылдық жоспарын ұсынып, 2030 жылға қарай тұтыну тауарларының бөлшек сауда көлемін шамамен 60 триллион юаньға жеткізуді көздеп отыр.
Қытай-АҚШ зерттеулер институтының аға ғылыми қызметкері Сурабх Гуптаның пікірінше, CIIE екі маңызды бағытты көрсетеді. Біріншісі – ішкі сұранысқа негізделген, сапалы әрі теңгерімді экономикалық өсімге көшу. Екіншісі – Қытайдың экспорттаушы ғана емес, ірі импорттаушы ел ретіндегі әлеуетін арттыруға дайындығы.
Қытай – инновацияларды сынақтан өткізетін нарық
CIIE қатысушылары Қытайды тек тұтыну нарығы ретінде ғана емес, жаңа технологиялар мен өнімдерді сынақтан өткізуге және оларды әлемдік нарыққа шығаруға мүмкіндік беретін алаң ретінде де қарастырады.
Michelin компаниясының Қытайдағы вице-президенті У Цзюньидің айтуынша, Қытай – жаңа идеяларды сынап, күрделі міндеттерді шешу арқылы инновациялық әлеуетті арттыруға мүмкіндік беретін орта. Оның сөзінше, электр көліктері мен автономды басқару жүйелерін қоса алғанда, көптеген саладағы жаңа технологиялар мен үрдістер Қытайда басқа нарықтарға қарағанда ертерек пайда болады.
Франциялық шина өндірушісі биылғы көрмеде 75 пайызы жаңартылатын және қайта өңделген материалдардан жасалған шиналарын таныстырды. Компания Қытаймен ынтымақтастық бағытын «Қытайда – Қытай үшін» қағидатынан «Қытаймен бірге – бүкіл әлем үшін» ұстанымына қарай өзгертуді көздеп отыр.
Бұл – халықаралық компаниялар арасындағы кеңейіп келе жатқан үрдіс. Қытайдың Мемлекеттік статистика басқармасының өкілі қазан айында өткен баспасөз мәслихатында шетелдік кәсіпорындардың «Қытай мүмкіндіктері 2.0» бағытын пайдаланып, елдің өндірістік және инновациялық тізбектеріне тереңірек интеграцияланып жатқанын айтқан.
Бұл үрдіс өнеркәсіптік өндіріс саласымен ғана шектелмейді. Қытайлық тұтынушылардың талғамы мен сұранысының өзгеруі әлемдік тұтыну тауарлары нарығындағы инновацияларға да ықпал етіп отыр.
Estée Lauder компаниясының президенті әрі бас атқарушы директоры Стефан де Ла Фавери көрмеге жолдаған бейнеүндеуінде Қытайдың сұлулық индустриясындағы инновациялардың дамуына ықпал етіп отырғанын атап өтті. Оның айтуынша, Қытай компания үшін маңызды нарық қана емес, сонымен қатар жаңа таланттар, идеялар мен шабыт көзі.
Novo Nordisk компаниясының президенті әрі бас атқарушы директоры Мазиар Майк Дустдар да Қытайдың инновациялық әлеуетін жоғары бағалады. Оның пікірінше, ел жаңа технологиялар мен ғылыми әзірлемелердің маңызды орталығына айналып келеді. Компания Қытайда жасалған инновацияларды өз өнімдер қатарына енгізіп, олардың әлемдегі пациенттердің денсаулығын жақсартуға қосатын үлесін зерттеуге мүдделі.
Дат фармацевтикалық компаниясы үшін Қытайдағы дәрі-дәрмек әзірлеу саласының қарқынды дамуы мен денсаулық сақтау нарығының кеңеюі елге инвестиция салуға деген сенімді арттырған.
Келесі материал: Австралиялық Hoofbeats журналы «Сәулелі Ақжан» туралы мақала жариялады«Қытайға инвестиция салу – болашаққа инвестиция салу», – деп түйіндеді Мазиар Майк Дустдар.