2030 жылға қарай Тәжікстан Орталық Азиядағы түсті металлургияның ірі орталықтарының біріне айналуды көздеп отыр. Бұл мақсатқа кен өндіру мен байытуды, металлургиялық өндірісті және шикізатты терең өңдеуді бір жүйеге біріктіру арқылы қол жеткізу жоспарланған деп хабарлайды SteppeNews.kz khovar.tj ақпараттық сайтына сілтеме жасап.
Табиғи байлықтан өнеркәсіптік экономикаға
Тәжікстан үшін минералдық ресурстарды тиімді пайдаланып, оларды өнеркәсіптік өсудің тұрақты көзіне айналдыру маңызды міндеттердің бірі саналады. Бұл тек кен өндіру көлемін арттырумен шектелмейді. Сонымен қатар металлургияны дамыту, шикізатты терең өңдеу, қосылған құны жоғары өнім шығару, жаңа кәсіпорындар ашу және білікті мамандар даярлау көзделген.
Бұл бағыт ел президенті Эмомали Рахмонның индустрияландыруды жеделдету, отандық өндірісті кеңейту және экономикалық әлеуетті толық пайдалану саясатына сәйкес келеді.
Осы мақсатта Соғды облысында Түсті металлургия өнеркәсіптік паркін құру жобасы қолға алынған. Жоба кен өндіру мен байытуды, металлургиялық өндірісті және шикізатты терең өңдеуді бір өндірістік жүйеге біріктіруге бағытталған.
Бастаманы іске асырудағы маңызды қадамдардың бірі — Душанбеде Қытай Халық Республикасы Мемлекеттік кеңесі премьерінің сапары барысында Тәжікстанның Өнеркәсіп және жаңа технологиялар министрлігі мен «Тибет — Эверест ресурстар компаниясы» ЖШҚ арасында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылуы. Құжат өнеркәсіптік паркті құру бағытындағы ынтымақтастықтың негізгі тетіктерін айқындап, инвестиция тартуға және жаңа өндірістік жобаларды іске асыруға мүмкіндік береді.
Жеке кеніштен өнеркәсіптік кластерге дейін
Тәжікстан мен Қытайдың тау-кен саласындағы ынтымақтастығы 2006 жылы басталған. Сол кезеңде екі ел осы бағытта келісімге келіп, Тәжік-Қытай тау-кен өнеркәсіптік компаниясы республикада жұмысын бастаған. Алғашқы кезеңде кен орындарын игеру, кен өндіру мен байыту, шикізат базасын қалыптастыру және өндірістік инфрақұрылымды дамытуға басымдық берілді.
2014 жылы Тәжікстан мен Қытай басшыларының қатысуымен Тәжікстан мен Қытайдың өнеркәсіптік аймағының құрылысы басталды. Кейін ынтымақтастық жекелеген кен орындарын игерумен шектелмей, өзара байланысты өндірістерді дамытуға бағытталды.
2023 жылы «Қытай — Орталық Азия» саммитінен кейін Түсті металлургия өнеркәсіптік паркін құру жобасы жаңа кезеңге өтті. Негізгі мақсат — пайдалы қазбаларды өндіруден бастап, оларды металлургиялық өңдеу мен дайын өнім шығаруға дейінгі процестерді бір жүйеге біріктіру.
2026 жылғы 21 қыркүйекте Тәжікстан президенті Эмомали Рахмон металлургиялық кәсіпорынға барып, өндірістік нысанды пайдалануға беру рәсіміне қатысты. Сондай-ақ өндіріс технологияларымен, өнім сипаттамаларымен және оның нарықтағы мүмкіндіктерімен танысты. Бұл оқиға шикізатты терең өңдеуді дамыту бағытындағы маңызды қадам ретінде бағаланды.
Өнеркәсіптік парк қалай дамиды?
«Тибет — Эверест ресурстар компаниясы» басқарма төрағасы Хуан Цзян Жунгтің айтуынша, жобаның мақсаты тек өндіріс көлемін ұлғайту емес, кен өндіру, металлургия және шикізатты терең өңдеу салаларын біріктіретін өнеркәсіптік кластер қалыптастыру.
Жоспарға сәйкес, парк «бір парк — бірнеше аймақ» үлгісімен дамытылады. Соғды облысында екі негізгі өндірістік алаң құру көзделген. Оның біріншісі — 301 гектар аумақты қамтитын Алтын-Топқан кен өндіру және байыту базасы. Екіншісі — 679 гектар жердегі Истиклол қаласының металлургиялық және терең өңдеу аймағы.
Алтын-Топқан кен өндіру мен байытуға қажетті ресурстық базаны қамтамасыз етсе, Истиклолда металлургияны және шикізатты одан әрі өңдеуді дамыту жоспарланған.
Өндірістік модель үш кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңде кен өндіріліп, байыту арқылы қорғасын, мырыш, мыс, алтын және күміс концентраттары алынады. Екінші кезеңде олар металлургиялық өңдеуден өтеді. Үшінші кезеңде қосылған құны жоғары өнім шығаратын өндірістерді дамыту көзделген.
Жоба авторларының пікірінше, шикізатты ел ішінде неғұрлым терең өңдеу қосылған құнды арттыруға, технологиялық мүмкіндіктерді кеңейтуге және жергілікті кәсіпорындар арасындағы өндірістік байланысты нығайтуға ықпал етеді.
Компания басшылығы өнеркәсіптік кластер аясында жабдықтар мен материалдар жеткізушілерін, көлік, жөндеу және сервистік ұйымдарды да тартуды жоспарлап отыр.
800 миллион доллар инвестиция салынады
Компания ұсынған жоспар бойынша, өнеркәсіптік паркті дамытуға жалпы көлемі 800 миллион доллар инвестиция бағыттау көзделген. Жоба аясында 20-дан астам өнеркәсіптік бастаманы жүзеге асыру жоспарланып отыр.
Компанияның болжамына сәйкес, парк жоспарланған өндірістік көрсеткіштерге жеткен жағдайда жылдық өнім құны 5 миллиард долларға дейін өсуі мүмкін. Ал бюджетке түсетін қосымша жылдық салық түсімдері 100 миллион долларға бағаланған. Жергілікті тұрғындар үшін 4 мыңнан астам жаңа жұмыс орнын ашу көзделеді.
Бұл көрсеткіштер — жобаның жоспарлы межелері. Олардың орындалуы құрылыс жұмыстарының кезең-кезеңімен жүзеге асуына, инвестиция тартуға, шикізат пен энергиямен қамтамасыз етуге және нарықтағы жағдайға байланысты болады.
Өнеркәсіптік парктің дамуы жергілікті кәсіпорындарға да жаңа мүмкіндіктер ашуы ықтимал. Өндіріс көлемінің ұлғаюы тасымалдау, жөндеу, материалдар жеткізу және басқа да қызметтерге сұранысты арттыруы мүмкін. Бұл шағын және орта бизнестің өндірістік тізбекке қатысуына жағдай жасайды.
Компания өкілдерінің айтуынша, жобада жергілікті мамандарды даярлау мен олардың біліктілігін арттыруға да көңіл бөлінеді. Өндіріс ауқымы кеңейген сайын техникалық мамандарды оқыту және күрделі технологиялық процестерді меңгеру мүмкіндіктерін арттыру жоспарланған.
Экологиялық талаптар мен энергия тиімділігі
Металлургиялық өндірісті кеңейту энергия мен суды тиімді пайдалануды, шикізатты барынша толық өңдеуді және өндіріс қалдықтарын дұрыс басқаруды талап етеді. Сондықтан өнеркәсіптік парк тұжырымдамасында экологиялық мәселелерге де орын берілген.
Жоспар бойынша, кен өндіру және металлургиялық аймақтардың қажеттілігін қамтамасыз ету үшін күн электр станцияларын салу қарастырылған. Сонымен қатар металлургиялық процестер кезінде бөлінетін жылуды қайта пайдалану арқылы энергия үнемдеу көзделген.
Суды қайта пайдалану көлемін арттыру, өндірістік қалдықтар мен байыту қалдықтарын өңдеу мүмкіндіктерін кеңейту де жоспарға енгізілген.
Компания басшылығының мәлімдеуінше, өндіріс көлемін арттыру қоршаған ортаға түсетін жүктемені бақылаумен қатар жүруі керек. Жобаның экологиялық нәтижелері суды және энергияны тұтыну көрсеткіштері, қалдықтарды басқару және қоршаған ортаға әсерді бақылау арқылы бағаланбақ.
Тәжікстан мен Қытай ынтымақтастығының жаңа кезеңі
Тәжікстан мен Қытай арасындағы экономикалық байланыстарда өнеркәсіптік өндіріс пен технологиялық ынтымақтастықтың маңызы артып келеді. Түсті металлургия өнеркәсіптік паркі осы бағыттағы бірлескен жобалардың бірі болуы мүмкін.
Тәжікстан үшін жоба Қытайдың инвестициялары мен технологиялық тәжірибесін пайдаланып, өндірістік әлеуетті арттыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар жергілікті мамандарды даярлау, отандық жеткізушілерді дамыту және жаңа технологияларды игеру маңызды бағыттар ретінде қарастырылып отыр.
Мақалада келтірілген мәліметтерге сәйкес, 2026 жылдың көктемінде Тәжікстан президенті Эмомали Рахмон мен Қытай төрағасы Си Цзиньпин екі ел арасындағы мәңгілік достық, тату көршілік және ынтымақтастық туралы шартқа қол қойған.
Мемлекетаралық келісімдердің нақты нәтижесі бірлескен инвестициялар, жаңа кәсіпорындар, технология алмасу және жұмыс орындарын құру арқылы көрініс табады. Осы тұрғыдан алғанда, өнеркәсіптік паркті дамыту екі ел арасындағы экономикалық әріптестікті кеңейтуге бағытталған маңызды бастамалардың бірі саналады.
Компания басқарма төрағасы Хуан Цзян Жунг жобаның ұзақ мерзімді ынтымақтастыққа негізделгенін атап өтті. Оның сөзінше, бастаманың нәтижесі өндірістің дамуымен қатар, Тәжікстан экономикасына әкелетін нақты пайдамен өлшенуі керек.
2030 жылға дейін жобаны іске асыру үшін бірқатар міндетті орындау қажет. Атап айтқанда, жоспарланған инвестицияларды тарту, өндірістік нысандарды іске қосу, экологиялық талаптарды сақтау және жергілікті мамандардың біліктілігін арттыру маңызды.
Түсті металлургия өнеркәсіптік паркі Тәжікстанның табиғи ресурстарды игеруден оларды терең өңдеуге көшуіне ықпал етуі мүмкін. Жобаның ұзақ мерзімді нәтижесі өндіріс көлемімен ғана емес, ел экономикасына қосатын үлесімен, жаңа жұмыс орындарымен және ұлттық өнеркәсіптің технологиялық әлеуетін арттыруымен де бағаланбақ.
Келесі материал: Азия Пара ойындары: Қазақстан қоржыны 37 медальға жетті