Жібек атластан тігілген киім киген қуыршақтар, ұлттық өрнектермен безендірілген термостар мен дәстүрлі нақыштағы жейде киген кәдесый қойлар — Шыңжаңда материалдық емес мәдени мұраға негізделген бұйымдар қайта танымал бола бастады. Қашғар қаласында өткен мәдени индустрияның үшінші көрме-жәрмеңкесінде келушілер көне қолөнер түрлерінің күнделікті тұрмыста қолданылатын заманауи бұйымдарға қалай айналып жатқанымен танысты.
Осындай үлгілердің бірі — долан шаруаларының суреттерін салу өнері. Бұл техника Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданының Меркит уезіндегі уездік деңгейдегі материалдық емес мәдени мұра жобаларының қатарына жатады.
Соңғы жылдары дәстүрлі суреттер күнделікті тұрмысқа қажетті бұйымдарды безендіру үшін жиі қолданыла бастады. Меркит уезінің Мәдениет орталығында қызмет ететін суретші Анвар Айматтың айтуынша, бейнелер бас киімдерге, термостарға және басқа да бұйымдарға түсіріледі. Қазір олардың түрлері 200-ден асады.
Әсіресе дәстүрлі өрнектермен безендірілген жеңқаптар сұранысқа ие. Уезд шөлге жақын орналасқандықтан, мұндай бұйымдар қолды күн сәулесінен қорғауға көмектеседі. Олардың бағасы да қолжетімді әрі жергілікті тұрғындардың күнделікті қажеттілігіне сай келеді.
Жібек атласқа жаңа өмір беру
Тағы бір бағыт — ұйғырдың дәстүрлі атлас жібегін тоқу және бояу өнері. 2008 жылы бұл техника Қытайдың материалдық емес мәдени мұрасының ұлттық тізіміне енгізілді.
Қашғар техникалық колледжінің оқытушысы Лоу Шуаньның айтуынша, оқу орны кәсіпорындармен бірлесіп, «Лайнин ханшайымы» атты қуыршақтар топтамасын әзірлеген. «Киім дизайны» мамандығының студенттері қуыршақтарға киім тігу үшін атлас жібегінің өндірістен қалған қиықтарын пайдаланады.
Бұл тәсіл тоқыма қалдықтарын азайтуға және әрқайсысы өзіндік дизайнымен ерекшеленетін бұйымдар жасауға мүмкіндік береді. Барлығы 100 қуыршақ дайындалған. Олар Қашғардың ескі қаласындағы туристік аймақта сатылады және сатып алушылардың сұранысына ие.
Фото: China News Service
Заманауи кәдесыйлардағы дәстүрлі өрнектер
Янгигисар уезінде матаға бедерлі қалыптар арқылы өрнек түсірудің көне әдісі сақталған. Шеберлер ақ матаны пайдаланып, арнайы қалыптардың көмегімен түрлі бейнелер жасайды.
21 жастағы Зульфия Құрбан бұл қолөнерді жарты жылдан бері меңгеріп жүр. Дәстүрді жалғастырушы шебердің жетекшілігімен ол өз бұйымдарын әзірлеуде.
Қызға шабыт берген бұйымдардың бірі — танымал «Шыңжаң қойы». Зульфия оған арнап шағын жейделер тігіп, оларды минералдар мен өсімдіктерден алынған бояулар арқылы дәстүрлі өрнектермен безендіреді.
Қыздың айтуынша, мұндай өнімдер жақсы сатылады. Алдағы уақытта ол бұйымдар түрін көбейтіп, дәстүрлі қолөнерді, соның ішінде жастар арасында кеңінен танытуды жоспарлап отыр.
Көрерменнен мәдени мұраны сақтауға қатысушыға дейін
Көрмеде келушілер дайын бұйымдарды тамашалап қана қоймай, дәстүрлі әдістерді өздері де сынап көре алады. Арнайы аймақта қолөнер түрлерімен танысып, тәжірибелік сабақтарға қатысуға мүмкіндік жасалған.
Қашғар қаласының 13 жастағы тұрғыны Хадиша Осман матаға қалып арқылы өрнек түсіру әдісін алғаш рет байқап көрген. Бірнеше қимылдан кейін ақ матаның бетінде гүл өрнектері пайда болды. Қыз дайын жұмысты үйіне алып барып, жақындарына сыйлағысы келетінін айтты.
Заманауи технологиялар да мәдени мұраны жаңа форматта таныстыруға көмектеседі. Қызылсу-Қырғыз автономиялық округінің павильонында Қырғызстанның 15 жастағы тұрғыны Өмірбаев Ерхан голографиялық бейнелеу құрылғысымен танысты. Құрылғыда Шыңжаң жастары орындаған «Манас» эпосының үзіндісі көрсетілген.
Оның айтуынша, эпикалық шығарманы фильм форматында ұсыну мүмкіндігі өзі үшін күтпеген жаңалық болған.
Ұсынылған мәліметтерге сәйкес, Шыңжаңда материалдық емес мәдени мұраның түрлі деңгейдегі 5956 жобасы бар.
Оларды кеңінен таныту үшін әлеуметтік желілер, көрмелер, креативті бұйымдарды сату және жастарға арналған мектептердегі тәжірибелік сабақтар қолданылады. Осы бастамалардың арқасында келушілер дәстүрлермен танысып қана қоймай, оларды сақтауға және дамытуға өздері де қатыса алады.
Келесі материал: Түркі елдері ортақ картографиялық карта әзірлейді