Алматыда Қытайдың Цинхай провинциясынан келген делегация мен Қазақстанның мемлекеттік органдары, ғылыми қауымдастық және қоғам өкілдерінің ауқымды кездесуі өтті. Диалогтың негізгі бағыттары жасыл энергетиканы дамыту, сирек кездесетін жануарлар түрлерін, әсіресе қар барысын сақтау және сауда-экономикалық байланыстарды тереңдету мәселелеріне арналды.
Іс-шара экожүйелері мен географиялық ландшафттарының бүкіл құрлық үшін стратегиялық маңызы бар екі өңір арасындағы практикалық серіктестіктің жаңа кезеңін айқындады, деп хабарлайды SteppeNews.kz.
«Қазақстан» қонақүйіндегі кездесу: Тянь-Шань мен Цинхай-Тибет үстіртін жалғайтын көпір
Іс-шараның ресми бөлігі Алматыдағы «Қазақстан» қонақүйінде өтті. Оған екі елдің жетекші сарапшылары, дипломаттары мен мемлекеттік басқару органдарының өкілдері қатысты.
Қатысушыларға Цинхай провинциясы халық үкіметі төрағасының орынбасары Чэн Цзивэй, Қытайдың Алматыдағы Бас консулы Су Фанцю және Алматы қаласы әкімінің орынбасары Олжас Смағұлов құттықтау сөздерін арнады.
Кездесуді аша отырып, Чэн Цзивэй өңіраралық ынтымақтастықтың негізгі нәтижелеріне тоқталды.
«2025 жылы Цинхай провинциясы мен Қазақстан арасындағы сауда-экономикалық байланыстар тұрақты түрде өсті. Ынтымақтастық туралы 15 келісімге қол қойылды. Тамыз айында Алматыда Цинхайдың сауда-экономикалық, мәдени және туристік таныстырылымы өтіп, оның аясында мәдениет және туризм саласындағы ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. Біз қоршаған ортаны қорғау арқылы сапалы дамуды қолдауға және экологияға зиян келтірмей жаңа мәдени нысандар ашуға ұмтыламыз», – деді Чэн Цзивэй.
Іскерлік бағдарламаның мәдени бөлігінде қонақтарға Қытайдың биік таулы аймақтарының өзіндік ерекшелігін танытатын дәстүрлі қытай сән көрсетілімі ұсынылды.
Сонымен қатар Цинхай провинциясына арналған мазмұнды фотокөрме ұйымдастырылды.
Кездесудің басты қорытындысы Қазақстанның жоғары оқу орындары, ғылыми-зерттеу институттары, Алматы хайуанаттар бағы және Цинхай провинциясының бейінді құрылымдары арасында үш стратегиялық ынтымақтастық меморандумының жасалуы болды.
Бұл құжаттар академиялық алмасуға, бірлескен биотехнологиялық зерттеулер жүргізуге және жануарларды қорғау саласындағы бастамаларды дамытуға берік негіз қалыптастырады.
Цинхай: «Қытайдың су мұнарасы» және жаһандық экологияның маңызды аймағы
Өңірдің Еуразия үшін ауқымы мен маңызын түсіну үшін Цинхайдың географиясына назар аударудың өзі жеткілікті. Провинция Жердің «Үшінші полюсі» деп аталатын Цинхай-Тибет үстіртінің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан.
Цинхай провинциясының Экология және қоршаған ортаны қорғау басқармасының екінші инспекторы Вэй Дун өз сөзінде өңірдің экологиялық маңызына тоқталды.
«Цинхай – Янцзы, Хуанхэ және Меконг (Ланьцан) өзендерінің бастауы. Сондықтан ол үш өзеннің бастауы әрі Қытайдың су мұнарасы деп аталады. Өңірге ұлттық экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша үлкен міндет жүктелген. Цинхай климатты реттеуде маңызды рөл атқарады. Жердің «үшінші полюсінде» орналасқан аймақтың кең мұздықтары мен мәңгі тоңы табиғи суық көзі қызметін атқарады.
Бұл – бүкіл Азия, Солтүстік жарты шар және әлемдегі климаттың өзгеруі үшін сезімтал аймақ әрі маңызды бастау нүктесі. Ол жаһандық атмосфералық циркуляцияға, жауын-шашын режиміне және су айналымына орасан зор ықпал етеді».
Өңір технологиялық және экологиялық серпіліс жасап, Қытайдағы таза энергетиканың маңызды орталығына айналды.
Күн, жел және су энергетикасының орасан зор ресурстарының арқасында Цинхайда жаңартылатын энергия көздері ғана пайдаланылатын кезеңдер бірнеше аптаға созылады.
Таулы климат жағдайы осал әрі ауа сапасына қатысты мәселелері бар Алматы үшін Цинхайдың жасыл энергетикаға көшу және көміртегі ізін азайту тәжірибесі үлкен практикалық қызығушылық тудырады.
Еуразияның жасыл қалқаны: экологтардың дөңгелек үстелі және қар барысын қорғау
Дөңгелек үстел аясында қазақстандық және қытайлық экологтар табиғатты қорғау стратегияларын үйлестіру тетіктерін талқылады.
Вэй Дун Қытайда ұлттық парктердің ауқымды жүйесін құру жұмыстары туралы айтып берді.
Провинцияда қоршаған ортаны қорғау жөніндегі арнайы комитет құрылып, ластануға қатаң тосқауыл қойылып, су жүйелерін кешенді қорғау қамтамасыз етіледі. Хуанхэ өзені бассейнінен шығатын су сапасын қатаң бақылауға ерекше назар аударылады.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар желісі жедел қарқынмен қалыптасып келеді. «Үш өзеннің бастаулары» ұлттық паркі ресми түрде іске қосылды. Цинхай-Тибет үстіртінің ұлттық паркін ашуға дайындық жұмыстары аяқталды, ал Цинхай көлі маңындағы саябақ қорытынды бағалау кезеңінен өтуде.
Сарапшылар таулы аймақтардың символы саналатын қар барысын қорғауға да ерекше назар аударды.
Цинхай провинциясының Орман және жайылым шаруашылығы басқармасы Жабайы жануарлар мен өсімдіктерді қорғау бөлімінің басшысы Чжан Юй ғылыми зерттеулердің нәтижелерін таныстырды.
«Провинцияда бұл түрді қорғауға берік негіз және айқын артықшылықтар бар. Сондықтан бізге маңызды міндет пен үлкен жауапкершілік жүктеліп отыр. 2025 жылдан бастап өңіріміз жабайы табиғат ресурстарын жан-жақты түгендеуге бюджет қаражатын белсенді түрде бағыттап келеді. Бүгінде провинциядағы қар барысының ықтимал мекен ету аумағы 330 мың шаршы шақырымға жетеді. Бұл – елдегі түрдің негізгі мекендеу аймақтарының жалпы аумағының 22%», – деді Чжан Юй.
Цинхайдың 41 уезі мен ауданын қамтыған кешенді мониторинг деректеріне сәйкес, провинциядағы қар барысының саны тұрақты түрде 1,2 мың дарақтан асады.
Ғалымдар инновациялық әдістерді де белсенді енгізуде. Негізгі қорықтар аумағында, оның ішінде Датун уезіндегі Байчуань өзенінің бастауында және Хайнань автономды округінде фототұзақтар мен заманауи GPS-трекерлер орнатылуда.
Жануарларды жеке сәйкестендіру базасы құрылып, бұл 33 мың шаршы шақырымнан астам қорғалатын аумақтағы көші-қон дәліздерін бақылауға мүмкіндік береді.
Қазақстанда жабайы табиғаттағы қар барысының саны шамамен 180–200 дарақ деп бағаланады. Осы тұрғыдан алғанда, қытайлық әріптестердің тәжірибесі маңызды.
Ынтымақтастықтың ортақ бағыттары: Цинхай Алматыға не ұсына алады?
Алматы мен Цинхай арасындағы серіктестік дипломатиялық хаттамамен ғана шектелмейді. Екі өңір де бірегей таулы ландшафттарымен ерекшеленеді, мұздықтардың еруі мәселесіне тап болып отыр және экожүйелерге түсетін урбандалу қысымын сезінуде.
1. Биоалуантүрлілікті бақылау және қар барысын қорғау
Қазақстандық биологтар мен Алматы хайуанаттар бағының мамандары Цинхай сарапшыларынан спутниктік бақылау, генетикалық мониторинг және қар барысының көші-қонына арналған трансшекаралық дәліздерді қалыптастыру әдістемелерін меңгеруге мүмкіндік алды.
Деректер базалары мен ғылыми зерттеулерді біріктіру Орталық және Шығыс Азиядағы сирек жыртқышты қорғаудың бірыңғай ғылыми жүйесін құруға мүмкіндік береді.
2. Мұздықтарды климаттық зерттеу
Алматының Іле Алатауындағы мұздықтардың еруіне тәуелді болғаны сияқты, Цинхай да Қытайдың негізгі су артерияларын қоректендіреді.
Бірлескен гляциологиялық экспедициялар және «үшінші полюсті» бақылау бойынша деректер алмасу климаттық өзгерістерді дәлірек болжауға және трансшекаралық бассейндердегі су ресурстарын тиімді басқаруға көмектеседі.
3. Жасыл технологиялар және экотуризм
Цинхайдың биік таулы аумақтарды автономды жасыл энергетикаға көшіру және табиғатқа зиян келтірмей экологиялық туризмді дамыту тәжірибесі Алматының таулы кластеріне бейімделуі мүмкін.
Өз кезегінде қазақстандық тарап таулы туризм және осы салаға қажетті мамандарды даярлау бағытындағы тәжірибесімен бөлісуге дайын.
Кездесу қорытындысы экологияның шекарасы жоқ екенін, ал ортақ сын-қатерлер ғылым, технология және саяси ерік-жігердің үйлесімділігін талап ететінін көрсетті.
Қол қойылған келісімдер мен белгіленген жоспарлар Алматы мен Цинхайды «Жасыл Жібек жолы» аясындағы маңызды серіктестерге айналдырады.
Келесі материал: Zeekr 007 GT: электрлі универсалдың негізгі ерекшеліктері