Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 28 тамызда бірінші шақырылымдағы Құрылтайдың алғашқы сессиясының ашылуында сөйлеген сөзінде экономикада құрылымдық реформалар басталғанын мәлімдеді.
Мемлекет басшысының айтуынша, елде индустрияландыру қарқын алып, экономиканың жаңа өнеркәсіптік негізі қалыптасып келеді.
«Ірі мемлекеттік инвестициялар мен тікелей шетелдік инвестициялардың арқасында барлық өңірде жаңа өндірістер ашылып, мыңдаған тұрақты жұмыс орындары құрылуда», – деп атап өтті Президент.
Жарияланған өзгерістер Қазақстан экономикасына қалай әсер етуі мүмкін және инвестициялардың өсуі қандай жағдайда ұзақ мерзімді нәтиже береді? Бұл туралы Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржыгер Венера Жаналина түсіндірді.
«Құрылымдық реформаларға бағытталған жарияланған курс Қазақстанның жаңа инвестициялық циклге өтуін білдіруі мүмкін. Бұл ретте негізгі мәселе мемлекеттік және шетелдік инвестициялардың көлемінде ғана емес, ең алдымен олардың сапасы мен экономика өнімділігін арттыру қабілетінде.
Инвестициялық белсенділіктің күшейгенін көрсететін белгілі бір белгілер статистикадан қазірдің өзінде байқалады. ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, 2026 жылғы қаңтар–шілде айларында негізгі капиталға салынған инвестициялар 11,46 трлн теңгені құрап, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда нақты мәнде 7,7%-ға өсті. Барлық инвестицияның 41,6%-ы өнеркәсіпке, оның ішінде 14,7%-ы өңдеу өнеркәсібіне тиесілі болды.
Өнеркәсіптің өзінде де оң динамика байқалады. Жеті айда өңдеу секторындағы өндірістің нақты көлемі 9%-ға, оның ішінде машина жасауда – 22%-ға, химия өнеркәсібінде – 26,9%-ға өсті. Ал тау-кен өндіру өнеркәсібінде өндіріс 4,4%-ға төмендеді. Өнеркәсіп өнімінің ақшалай көлемінде өңдеу секторының үлесі 47,1%-ды, тау-кен өндіру секторының үлесі 46,1%-ды құрады.
Сонымен бірге бұл көрсеткіштерді дұрыс түсіндіру маңызды. Өнеркәсіп өндірісіндегі үлес – жалпы экономикадағы үлес емес. Ұлттық статистика бюросының алдын ала деректеріне сәйкес, 2025 жылдың қорытындысы бойынша өңдеу өнеркәсібі Қазақстан ЖІӨ-сінің 13%-ын, тау-кен өндіру өнеркәсібі – 11,9%-ын, ал жалпы өнеркәсіп – 26,6%-ын қалыптастырды.
Сондықтан қазіргі динамика өнеркәсіптік өсімдегі өңдеу секторының рөлі күшейіп келе жатқанын көрсетеді, алайда экономиканы одан әрі құрылымдық трансформациялау әлеуеті әлі де айтарлықтай.
Инвестициялар қысқа мерзімді өсімді қамтамасыз етіп қана қоймай, жаңа өндірістердің пайда болуына, бизнестің шығындарын азайтуға және жеке капиталдың одан әрі келуіне жағдай жасауы маңызды. Ең тиімді жағдайда мемлекет салған әрбір теңге қосымша жеке инвестиция тартуға, жаңа жұмыс орындарын ашуға, отандық жеткізушілерді дамытуға және салық базасын кеңейтуге жағдай жасауы тиіс.
Сонымен қатар қаржыландыру құрылымы тағы бір маңызды міндетті көрсетеді. Қаңтар–шілде айларында негізгі капиталға салынған инвестициялардың 67,7%-ы кәсіпорындардың өз қаражаты есебінен, 14%-ы бюджет есебінен қаржыландырылды, ал банк кредиттерінің үлесі небәрі 5,6%-ды құрады.
Менің ойымша, ұзақ мерзімді инвестициялық цикл үшін кәсіпорындардың ұзақ мерзімді қарыздық қаржыландыруға қолжетімділігін кеңейту маңызды. Бұл инвестициялық белсенділіктің негізінен компаниялардың өз қаражаты мен мемлекеттік қолдауға тәуелді болмауына мүмкіндік береді. Сонымен қатар жаңа инвестициялық циклді макроэкономикалық тұрақтылықпен ұштастыру қажет», – дейді Венера Жаналина.