ҚХР Төрағасы Си Цзиньпиннің «Мемлекетті басқару туралы» кітабының бесінші томының жарық көруі қазіргі Қытайдың даму бағытына арналған еңбектер сериясын жалғастырды. Кітаптың тұсаукесерінде Қытайды зерттеу орталығының директоры Гүлнар Шаймергенова жаңа басылымда қамтылған негізгі идеялар мен олардың Қазақстан үшін маңызы туралы айтып берді.
Гүлнар Шаймергенованың айтуынша, бүгінде Қытайға деген қызығушылық заңды құбылыс. Әлемдік тәртіптің түбегейлі өзгеруі, жаһандық жеткізу тізбектерінің қайта құрылуы және халықаралық бәсекенің күшеюі жағдайында Қытай әлемдік экономикалық өсімнің негізгі орталықтарының бірі әрі халықаралық тұрақтылықтың маңызды факторларының бірі болып қала береді. Сондықтан Си Цзиньпиннің еңбектері тек Қытай зерттеушілері үшін ғана емес, шетелдік сарапшылар үшін де өзекті.
«Қытайдың қандай қағидаттарға сүйеніп дамып жатқанын шынайы түсіну үшін ең алдымен мемлекетті басқарудың негізінде жатқан идеяларға жүгіну қажет. Бұл идеялар ең мазмұнды түрде дәл Си Цзиньпиннің «Мемлекетті басқару туралы» еңбектерінде баяндалған», – дейді Гүлнар Шаймергенова.
Оның айтуынша, алдыңғы томдарда жаңа басқару тұжырымдамаларының қалыптасуы сипатталса, бесінші том сол идеялардың іс жүзінде қалай жүзеге асқанын көрсетеді.
Бесінші том 2022 жылдың мамырынан 2024 жылдың желтоқсанына дейінгі кезеңді қамтиды. Жинаққа Си Цзиньпиннің баяндамалары, мақалалары, тапсырмалары мен нұсқауларын қамтитын 91 еңбек енгізілген. Олар 18 тақырыптық бөлімге топтастырылған.
«Алғашқы томдар жаңа басшылықтың тұжырымдамалық көзқарастарының қалыптасуын көрсетсе, бесінші том осы идеялардың іс жүзінде кемелденген кезеңін бейнелейді. Бұл тек жоспарлардың баяндалуы емес, күрделі тарихи кезеңде қол жеткізілген нәтижелер мен өткен жолды саралау», – дейді сарапшы.
Гүлнар Шаймергенованың сөзінше, кітап Қытайдың жаһандық тұрақсыздық жағдайында ішкі жаңғыруды халықаралық күн тәртібіндегі белсенді қатысумен қалай ұштастыратынын көрсетеді. Басылымда мемлекеттік және жаһандық басқару мәселелері, сондай-ақ қазіргі заманның өзекті сын-қатерлеріне қатысты Қытайдың ұстанымдары кеңінен қамтылған.
Еңбекте адамзаттың ортақ тағдыры қауымдастығы тұжырымдамасына ерекше орын берілген. Қытай басшылығы бұл идеяны өзгеріп жатқан әлемді біріктіретін маңызды негіз ретінде қарастырады.
Гүлнар Шаймергенова Қытай көшбасшысының тұлғасы мен оның идеялары туралы көзқарасы көпжылдық ғылыми зерттеулер барысында қалыптасқанын айтты. Сонымен қатар ол аталған еңбектің қазақ тіліндегі аудармасын жасаған аудармашылардың бірі болған.
«»Мемлекетті басқару туралы» кітабын қазақ тіліне аудару мен үшін ерекше тәжірибе болды. Аударма – мәтінге, автордың ойлау жүйесі мен баяндау мәнеріне терең бойлау. Осы жұмыс арқылы ресми тұжырымдардың артында тұтас әрі жүйелі көзқарас жатқанын көрдім», – дейді сарапшы.
Қытай басқару үлгісінің негізгі қағидаттары
Гүлнар Шаймергенова Қытайдың мемлекеттік басқару тәжірибесінің бірнеше ерекшелігін атап өтті.
Ең алдымен, бұл – ұзақ мерзімді стратегиялық жоспарлау. Қытайдың даму моделі бесжылдық бағдарламаларға және қысқа мерзімді саяси нәтижеден гөрі ұзақ мерзімді мақсаттарға сүйенеді. Сонымен қатар ел даму бағытын сақтай отырып, оны жүзеге асыру құралдарын өзгеріп отырған ішкі және сыртқы жағдайларға бейімдей алады.
«Қазақстандық сарапшылар үшін Қытай моделінің өзі емес, оның басқару логикасы маңызды. Атап айтқанда, мемлекеттік саясаттың болжамдылығы, шешімдердің сабақтастығы және нақты нәтижеге бағытталуы қызығушылық тудырады», – дейді ол.
Сарапшының пікірінше, мұндай жүйе мемлекетке, қоғамға және бизнеске түсінікті бағдар береді, басымдықтардың күрт өзгеру қаупін азайтып, жүргізіліп отырған саясаттың сабақтастығын қамтамасыз етеді.
Сонымен бірге ол Қытай тәжірибесін сол күйінде көшіру туралы сөз болып отырмағанын ерекше атап өтті.
«Қытай тәжірибесінің құндылығы оны сол қалпында қабылдауда емес, ұзақ мерзімді мақсаттарды қазіргі саясаттың икемді түзетілуімен үйлестіруге мүмкіндік беретін тәсілдерді зерттеуде жатыр», – дейді Гүлнар Шаймергенова.
Екінші маңызды қағидат – адамға бағдарланған саясат.
Оның айтуынша, Си Цзиньпиннің халық игілігі үшін қызмет ету ең жоғары саяси жетістік деген ұстанымы Қытайдың мемлекеттік саясатында нақты жүзеге асырылып келеді. Елде экономикалық өсіммен қатар халықтың өмір сапасын жақсартуға ерекше көңіл бөлінеді. Бұл бағыт Қазақстанның әділетті әрі әлеуметтік бағдарланған мемлекет құру ұстанымымен үндеседі.
Үшінші қағидат – нақты нәтижеге бағдарлану.
Бұл жерде шешім қабылдаумен қатар олардың толық орындалуына, атқарушылық тәртіпке және формализм мен бюрократияға қарсы күреске ерекше мән беріледі.
«Жақсы әзірленген стратегияның өзі жергілікті жерде есеп үшін есеп беру басым болса және адамдардың нақты қажеттіліктері ескерілмесе, табысқа жеткізе алмайды. Қазақстан үшін бұл тәжірибенің практикалық маңызы зор. Мемлекеттік басқарудың тиімділігі қабылданған бағдарламалардың санымен емес, олардың азаматтардың өмір сапасына және қоғамның мемлекетке деген сеніміне нақты ықпалымен өлшенуі тиіс», – дейді сарапшы.
Экология және тұрақты даму
Гүлнар Шаймергенова ерекше назар аударған бағыттардың бірі – экология.
Оның айтуынша, Қытайдың тәжірибесі тұрақты дамудың экологиялық шектеулерді ескермей мүмкін еместігін көрсетеді. Экономикалық өсім шығарындыларды азайтумен, таза энергетиканы дамытумен және экологиялық инфрақұрылымды жетілдірумен қатар жүруі тиіс.
Қазақстан үшін бұл бағыт «жасыл» ынтымақтастықты кеңейтуге қолайлы негіз қалыптастырады.
Сарапшының пікірінше, Си Цзиньпиннің идеяларының шетелдік оқырман үшін басты құндылығы – дайын үлгілерді көшіруге шақырмауында.
«Қытай тәжірибесі стратегиялық міндет дайын үлгілерді қабылдауда емес, нақты мүмкіндіктер мен орнықты әріптестікке негізделген өзіндік даму моделін қалыптастыруда екенін көрсетеді. Сондықтан Қазақстан үшін Қытай тәжірибесі маңызды бағдар бола алады», – дейді Қытайды зерттеу орталығының директоры.
Қазақстан үшін практикалық маңызы
Бүгінде Си Цзиньпиннің еңбектерін зерттеу академиялық қызығушылық шеңберінен әлдеқашан шыққан.
Қазақстан үшін Қытай ең ірі сауда серіктестерінің және негізгі инвесторлардың бірі болып қала береді. Сондықтан Қытайдың жаңғыру жолын түсіну екіжақты ынтымақтастықты дамыту тұрғысынан практикалық маңызға ие.
«Бұл бағалау хаттама талабынан туған құрмет емес, екіжақты ынтымақтастықты дамытуға, өңірлік тұрақтылықты нығайтуға және халықаралық жағдай қалай өзгерсе де өзара құрметке, сенімге және екі елдің түбегейлі мүдделерін қолдауға негізделген қатынастарды қалыптастыруға қосқан нақты үлесті мойындау», – дейді спикер.
Гүлнар Шаймергенованың пікірінше, дәл осы себепті Си Цзиньпиннің еңбектері ондаған тілге аударылып, әлемнің көптеген елінде зерттеліп келеді. Оның кітаптары арқылы Қытай басшысы өз елінің халықаралық қызметінің идеялық негіздерін ұсынып, әлемдік қауымдастыққа ортақ даму жөніндегі көзқарасын жеткізеді.
Сарапшының айтуынша, «Мемлекетті басқару туралы» кітабының бесінші томы Қазақстандағы қалың оқырманға пайдалы болмақ. Ол тек синологтар мен халықаралық қатынастар мамандарына ғана емес, қазіргі әлемдегі ең ықпалды мемлекеттердің бірінің даму логикасын түсінгісі келетін кез келген оқырманға арналған.