Жебе – көшпелілердің әскери өнеріндегі басты құралдың бірі, садақтың оғы. Ол нысанаға дөп тиюдің, жылдамдықтың және қайтпас қайсарлықтың белгісі. Қазақ дүниетанымында жебе сөзі тағдыр, ажал және сөз құдіретімен қатар өріледі. «Атылған оқ кері қайтпайды» дегендей, айтылған сөз бен жасалған істің де ізі қалады. Жебе – жауға қарсы қару болса, сөз – жанға тиетін қару. Халық даналығында «ажал оғы» деген түсінік бар, бұл тағдырдың жазмышынан ешкім қашып құтыла алмайтынын білдіреді. Төмендегі Жебе туралы мақалдар ерлік пен сақтықты, сондай-ақ сөз бен істің жауапкершілігін терең түсіндіреді.
Жебе туралы таңдаулы мақалдар
- Жел безекке жебе дарыса, балық өрге жүзе алмас.
- Ынтымақ — оқ өтпес сауыт, татулық — тамаша сауық.
- Оқ жетпес жерге қылыш суырма.
- Батырға оқ дарымайды, батылға жау жоламайды.
- Ата көрген оқ жонар, ана көрген тон пішер.
- Жамандық қылсаң — өзіңе, жақсылық қылсаң — өзіңе, аспанға қарап оқ атсаң, қайтып тиер көзіңе.
- Айдалаға атқан оқ ажалдыға тиеді.
- Ажалдыға тиеді қорғасын оқ.
- Тозған қорамсақтан тұқыл жебе шығар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Аспанға қарап оқ атсаң, қайтып тиер көзіңе» деген мақалдың мағынасы қандай?
Бұл мақал жамандықтың бумеранг заңы бойынша қайтып оралатынын ескертеді. Аспанға, яғни жазықсызға немесе Жаратушыға қарсы шығу, орынсыз дұшпандық ету түбінде адамның өзіне зиян болып тиеді. Бұл адамды өз іс-әрекеті мен сөзіне абай болуға шақырады. Жебе туралы бұл нақыл ар-ұждан тазалығын сақтау керектігін меңзейді.
«Ата көрген оқ жонар» деген тәрбиелік сөз нені білдіреді?
Бұл – ұрпақтар сабақтастығы мен әке тәрбиесінің маңызы туралы айтылған сөз. Оқ жону – үлкен шеберлікті және ер адамға тән кәсіпті меңгеруді талап етеді. Әкесінің қасында жүрген ұл бала соның өнерін, ептілігін үйренеді. Бұл жердегі «оқ» – өмір сүруге қажетті дағдылардың символы.
«Айдалаға атқан оқ ажалдыға тиеді» деген не?
Бұл мақал тағдырдың кездейсоқтығы мен жазмыштан қашып құтылу мүмкін еместігін көрсетеді. Кейде адам мақсатсыз, кездейсоқ іс-әрекет жасайды, бірақ оның нәтижесі біреудің тағдырына (ажалына) себепші болуы мүмкін. Жебе туралы бұл сөз өмірдегі сәйкестіктер мен пешенеге жазылған үкімнің орындалатынын білдіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
