Көшпенділер өмірінде төбет иттің маңызы зор болған, ол – малдың күзетшісі, қораның қорғаны және қасқырдың қас жауы. Төбеттің айбарлылығы, күші және дауысының өзі жыртқыштарды сескендірген. Дегенмен, Төбет туралы мақалдарда көбінесе оның кәрілік шағы, дәрменсіздігі немесе тәжірибесі мәселелері қозғалады. «Қартайса қара төбет қоразға үрмес» деген сөз бір кездері арыстандай алысқан батырдың да қартайғанда қуаты қайтып, ұсақ істерге шамасы келмей қалатынын бейнелейді. Бұл нақылдар өмірдің өткіншілігін, уақыттың өзгермейтін заңдылығын еске салады. Сонымен қатар, итке қатысты жалпы айтылған сөздер адам мінезіндегі кейбір қырларды – ашушаңдықты, парықсыздықты сынау үшін қолданылады.
Төбет туралы таңдаулы мақалдар
- Қартайса қара төбет қоразға үрмес, қосылып кемпір мен шал ойнап-күлмес.
- Ит үрсе де, керуен көшеді.
- Итке сүйек таста.
- Ит жүрген жеріне.
- Ит тойған жеріне.
- Ит ашуын тырнадан алады.
- Ит күшігін асырап.
- Итті жамандаған — иесін жамандайды.
- Иттің аузына сүйек тисе.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қартайса қара төбет қоразға үрмес» дегенді қалай түсіндіресіз?
Бұл мақал кәріліктің қауқарсыздығын сипаттайды. Кезінде қасқыр алған мықты төбеттің өзі қартайғанда тісі өтпей, тіпті қоразға да дымы құриды. Бұл адам өміріндегі жастық шақтың, қайраттың мәңгілік емес екенін, уақыттың бәрін жеңетінін көрсетеді.
Төбет туралы немесе жалпы итке қатысты мақалдардағы «керуен» бейнесі нені білдіреді?
«Ит үрсе де, керуен көшеді» – өте танымал және мағыналы сөз. Бұл жерде «керуен» – алға қойған мақсат, үлкен іс немесе даму процесі. Ал «иттің үруі» – жолда кездесетін кедергілер, сыни сөздер немесе дұшпандардың қастандығы. Мағынасы: ұсақ-түйек сөздерге қарамай, өз жолыңнан қалма.
«Ит ашуын тырнадан алады» деген кімдерге қатысты айтылады?
Бұл мақал күші жететінге әлімжеттік жасайтын әлсіз әрі қорқақ адамдарға арналған. Өзіне тең келетін қарсыласқа шамасы келмей, ашуын өзінен әлсіздерден (тырна сияқты зиянсыз құстан) алатын адамның қылығын сынайды.
Итке сүйек тастаудың астарында не жатыр?
«Итке сүйек таста» деу – жағымсыз адамнан құтылудың, оның аузын жабудың амалы. Пара беру немесе болмашы нәрсе беріп алдаусырату арқылы тыныштық сақтауды меңзейді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
