Ауыл туралы мақал

Ауыл – қазақ халқының алтын бесігі, ұлттық рухтың қайнар көзі. Көшпенді тұрмыстан басталған ауыл мәдениеті – ынтымақтың, туыстықтың және қоғамдық тәртіптің үлгісі. «Ауыл» сөзінің өзі қауымдасу, бірігу деген мағынаны білдіреді. Әр ауылдың өз ақсақалы, өз тәртібі және өз қызықшылығы болған. Ауыл ішіндегі татулық – бүкіл елдің тыныштығының негізі. Дегенмен, шағын ортада өсек-аяңның, ұсақ-түйек даудың да болатыны жасырын емес. Ауыл туралы мақалдар ауыл өмірінің күнгейі мен көлеңкесін қатар суреттейді. Туған жерге, өскен ортаға деген сүйіспеншілік пен қоғамдық қарым-қатынас ережелері осы нақыл сөздерде көрініс тапқан. Бұл жинақ бізді тамырымызға оралтады.

Ауыл туралы таңдаулы мақалдар

• Ауыл болсаң — қауым бол, аз да бітер, көп те бітер, татулыққа не жетер.
• Ауыл үйдің моншағын, күндіз ұрлап, түнде тақ.
• Ауылдың атасы – ақсақал.
• Ауылдың сәні – жастар.
• Ауыл итінің құйрығы қайқы.
• Жақсы ауылдың иті де қасқыр.
• Жаманды ауылда ит үрер.
• Кәрі байтал ауылда тұрып айғыр сұрар.
• Ұрысқан ауыл ұлы да болмас, қызы да болмас.
• Ырыс алды — ынтымақ, ауыл алды — қатын.

Жиі қойылатын сұрақтар

«Ауыл үйдің моншағын, күндіз ұрлап, түнде тақ» деген мақал ұрлыққа шақыра ма?

Жоқ, керісінше, бұл мақал әшкере болудан сақтандырады және ұятты істің түбінде ашылатынын кекесінмен айтады. Ауыл – шағын орта, онда бәрі бір-бірін біледі. Көршіңнің моншағын ұрлап алып, оны түнде тақсаң да, күндіз тақсаң да, иесі танып қояды. Бұл жерде Ауыл туралы түсінік ауыл ішінде жасырын сыр қалмайтынын білдіреді.

«Жақсы ауылдың иті де қасқыр» деген теңеу нені білдіреді?

Бұл – ауызбіршілігі мықты, беделді ауылды мақтау сөзі. Егер ауыл тұрғындары ынтымақты, айбынды болса, олардың итіне дейін сұсты, батыл (қасқырдай) болып көрінеді. Мұндай ауылға сырттан жау немесе ұры бата алмайды. Бұл мақал ұжымдық рухтың күшін паш етеді.

«Ауыл алды — қатын» деген сөз әйелдердің рөлін төмендете ме?

Бұл мақалдың мағынасы екіұдай. Бір жағынан, ауылдың ішкі тірлігі, күнделікті күйбеңі, қонақ күтуі әйелдердің мойнында, сондықтан олар ауылдың бет-бейнесі («алды») дегенді білдіреді. Егер ауылдың әйелдері пысық, ынтымақты болса, сол ауылдың мерейі үстем болады. Демек, бұл сөз әйел адамның қоғамдағы маңызды, ұйытқы рөлін атап көрсетеді.

Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз