Мегаполистегі қоғамдық көлік жүйесі кезекті ауқымды өзгерістердің алдында тұр. Шаһар билігі автобустарда жолақы төлемей жүретін жолаушылармен күресті жаңа деңгейге шығаруды ұйғарды. Алматы қаласының әкімдігі бұл мәселені түбегейлі шешу үшін бюджеттен 556 миллион теңгеден астам қаржы бөлуді жоспарлап отыр. Мемлекеттік сатып алу порталында жарияланған ресми хабарландыруға сәйкес, бұл қаражат билет тексеретін 200-ге жуық қосымша бақылаушыны жалдауға жұмсалады. Осылайша қала бойынша 208 бағытта қатынайтын үш жарым мыңнан астам қоғамдық көлікті толықтай бақылауға алу көзделіп отыр, деп хабарлайды SteppeNews.kz.
Жол қозғалысын ұйымдастыру басқармасы өкілдерінің айтуынша, қазіргі уақытта Алматыда жолақыны төлеудің барлық қолайлы жағдайлары жасалған. Жолаушылар арнайы көлік карталары, мобильді қосымшалар немесе QR-кодтар арқылы лезде төлем жасай алады. Енгізілген ыңғайлы цифрлық шешімдерге қарамастан, төлемнен жалтаратындардың үлесі әлі де жоғары. Әкімдік жүргізген талдау нәтижесі қоғамдық көлікке отыратын азаматтардың 49 пайызы жолақыны мүлдем төлемейтінін көрсетті. Бұл көрсеткіш жолаушылардың жартысына жуығы тегін қатынауды әдетке айналдырғанын айғақтайды.
Төленбеген жолақының салдары мен бақылау барысы
Бұл жағдай тек қалалық бюджетке түсетін кірісті азайтып қоймайды, сонымен бірге жолаушылардың өзіне кері әсерін тигізеді. Басқарма мамандары бағыттардағы автобустар саны жолақы төлеген адамдардың нақты көрсеткішіне қарап белгіленетінін түсіндіреді. Мәселен, автобусқа 30 адам мініп, оның тек 15-і гана төлем жасаса, сандық жүйе бұл бағытта тек 15 жолаушы жүр деп есептейді. Нәтижесінде белгілі бір бағыт бойынша шынайы сұраныс бұрмаланып, төрт автобус қатынайтын желіге екі немесе бір ғана көлік бөлінуі мүмкін. Осылайша, жолақыны төлемеу салдарынан желідегі интервал ұзарып, аялдамада тосып тұрған тұрғындардың уақыты шығындалады.
Автобус жүргізушілері де бұл жағдайды күнделікті көріп жүргендерін растайды. Көліктің іші лық толы болса да, жолақысын ресми түрде аударатындардың үлесі сирек. Жүргізушілердің басты міндеті жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету болғандықтан, олардың салон ішіндегі әрбір адамды тексеруге мүмкіндігі де, құқығы да жок. Тәжірибе көрсеткендей, жолаушылардың көбі бақылаушы кірген кезде ғана асығыс төлем жасауға ұмтылады, ал бақылау болмаған кезде бұл міндетті айналып өтуге тырысады.
Заңнамалық жауапкершілік және күтілетін нәтижелер
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, жолақыны төлемеу әкімшілік құқық бұзушылық болып табылады. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 622-бабы 2-бөлігіне сәйкес, қоғамдық көлікте жолақы төлеуден жалтару екі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады. Қалалық полиция департаменті мен бақылаушы өкілдері бірлесіп жүргізетін рейдтер барысында төлем жасамаған тұлғаларға бірден хаттама толтырылып, әкімшілік айыппұл артылады.
Жаңадан тартылатын 200 бақылаушы мемлекеттік сатып алу конкурсы аяқталғаннан кейін өз жұмысына кіріседі. Әкімдік өкілдері бұл шара қоғамдық көліктегі тәртіпті реттеп, жолаушылардың жауапкершілігін арттыруға зор ықпал етеді деп сенеді. Жолақыдан түскен қаржы автобус парктерін жаңартуға, жаңа бағыттар ашуға және жолаушыларға көрсетілетін қызмет сапасын жақсартуға бағытталады.