STEPPENEWS.KZ: Қазақстанда жасанды интеллект арқылы жасалған контентке міндетті таңбалау енгізіліп, ірі айыппұлдар қарастырылды.
Қазақстанда жасанды интеллект (ЖИ) көмегімен жасалған немесе өңделген контент пен өнімдерге міндетті таңбалау талаптары енгізіледі. Бұл нормалар 2026 жылғы қаңтарда күшіне енетін «Жасанды интеллект туралы» жаңа заңда бекітілген. Құжат цифрлық ортадағы ашықтықты арттыруға, дипфейктермен күресуге және пайдаланушыларды жаңылыстыратын контенттен қорғауға бағытталған.
Заңға сәйкес, жасанды интеллект толық немесе ішінара қолданылған барлық материалдар — суреттер, бейнероликтер, аудио, мәтіндер және өзге де өнімдер — ЖИ пайдаланылғанын анық әрі түсінікті түрде көрсететін арнайы белгімен ұсынылуы тиіс. Бұл талаптарды орындау міндеті жасанды интеллект жүйелерінің иелері мен операторларына жүктеледі. Атап айтқанда, компаниялар, ұйымдар, әзірлеушілер және мұндай жүйелердің жұмысын бақылайтын өзге де тұлғалар жауапты болады. Ал дайын сервистерді пайдаланатын қарапайым қолданушылар, егер олар ЖИ жүйесінің иесі немесе операторы болмаса, жауапкершілікке тартылмайды.
Таңбалау талаптарын бұзғаны үшін Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске жеке бап енгізілген. Алғаш рет заң бұзған жағдайда айыппұл мөлшері:
– жеке тұлғалар үшін — 15 АЕК (64 875 теңге),
– шағын бизнес пен коммерциялық емес ұйымдар үшін — 20 АЕК (86 500 теңге),
– орта бизнес үшін — 30 АЕК (129 750 теңге),
– ірі бизнес үшін — 100 АЕК (432 500 теңге).
Егер заң бұзушылық бір жыл ішінде қайталанса, айыппұл көлемі едәуір өседі:
– жеке тұлғаларға — 30 АЕК (129 750 теңге),
– шағын бизнес пен ҮЕҰ-ға — 50 АЕК (216 250 теңге),
– орта бизнеске — 70 АЕК (302 750 теңге),
– ірі бизнеске — 200 АЕК (865 000 теңге).
Жүйелі түрде талаптарды бұзған ірі компанияларға қатысты қосымша шаралар қолданылуы мүмкін. Атап айтқанда, жасанды интеллект жүйелерін уақытша тоқтату немесе толық пайдалануға тыйым салу көзделген. Жаңа талаптар 2026 жылғы 16 қаңтардан бастап күшіне енеді.
Цифрлық даму министрлігінің мәліметінше, таңбалау талабы ЖИ арқылы жасалған контентті тарататын барлық тараптарға қатысты. Дегенмен, таңбалаудың болмауына байланысты жауапкершілік ең алдымен жасанды интеллект жүйелерінің иелері мен операторларына жүктеледі.
Ведомство өкілдері көптеген танымал нейрожелілер қазірдің өзінде синтетикалық контентті автоматты түрде белгілеу тетіктерін енгізіп жатқанын атап өтті. Алдағы уақытта бұл тәжірибе кеңінен қолданылады деп күтілуде. Заң талаптарын бақылау барысында, әсіресе дипфейктерге және нақты адамдардың бейнелері қолданылған материалдарға ерекше назар аударылмақ.
Таңбалаудың нақты форматы заңда қатаң белгіленбеген. Ең бастысы — пайдаланушыға түсінікті әрі анық болуы. Ол «ЖИ арқылы жасалған» деген визуалды белгі, мәтіндік ескерту, аудиохабарлама немесе ақпарат берудің өзге де түрі болуы мүмкін.
