STEPPENEWS.KZ: 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енуі жоспарланған Қазақстан Республикасының Конституциясының жаңа жобасы — еліміздің саяси тарихындағы айрықша оқиға. «Egemen Qazaqstan» газетінде жарияланған бұл құжат тек заңдар жиынтығы ғана емес, «Әділетті Қазақстан» идеясы мен «Заң мен Тәртіп» қағидатын мемлекеттік деңгейде бекітетін маңызды манифест іспетті. Сарапшылар жаңа жобаны билік пен қоғам арасындағы қатынасты жаңартуға бағытталған жүйелі реформа ретінде бағалауда.
Мемлекеттік тілдің мәртебесі мен тіл саясаты
Жаңа Конституция жобасында мемлекеттік тіл мәселесі ерекше назарға алынған. Қазақ тілі Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі ретінде нық бекітілген, ал орыс тілі мемлекеттік және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында қазақ тілімен қатар ресми түрде қолданылатын болады. Бұл қадам тек тілдік теңдікті қамтамасыз етумен шектелмей, халықтың өз ана тілін сақтау, дамыту және шығармашылық мақсатта қолдану құқықтарын қорғауды көздейді. Мемлекет әр азаматтың өз мәдениеті мен тілін еркін меңгеруіне жағдай жасау міндетін өз мойнына алады. Сарапшылар бұл бапты Қазақстандағы көптілді қоғам үшін маңызды әлеуметік және мәдени реформалық қадам деп санайды.
Құрылтай: заң шығару билігінің жаңа арнасы
Ең үлкен өзгерістердің бірі — заң шығару билігін жүзеге асыратын жаңа жоғары өкілді орган — Құрылтайдың енгізілуі. 145 депутаттан тұратын бұл орган пропорционалды жүйе бойынша бес жылға сайланады. Құрылтайдың құзыреті заң шығару ғана емес: ол Үкіметтің қызметін бақылауға, Премьер-Министр мен жоғары лауазымды тұлғаларды тағайындау немесе қабылдамау құқығына ие болады. Бұл мемлекеттік басқару жүйесін ашықтыққа, демократиялық негіздерге жақындатуға бағытталған маңызды қадам болып саналады.
Президент пен Құрылтай арасындағы тепе-теңдік
Сарапшылар жаңа Конституциядағы билік тармақтары арасындағы тепе-теңдік механизмдерін ерекше атап көрсетеді. Президентке белгілі жағдайларда Құрылтайды тарату құқығы берілген, бірақ бұл шексіз емес: төтенше немесе соғыс жағдайында, Президент өкілеттігінің соңғы алты айында және алдыңғы таратудан кейінгі бір жыл ішінде бұл құқық қолданылмайды. Мұндай тетіктер саяси дағдарыстар мен институционалдық дауларды болдырмауға бағытталған, мемлекет тұрақтылығын сақтауға қызмет етеді.
Жаңа Конституция жобасы — Қазақстанның құқықтық келбетін жаңартуға, билік пен қоғам арасындағы жауапкершіліктің жаңа моделін қалыптастыруға бағытталған жүйелі реформалар жинағы. Мемлекеттік тілдің мәртебесін нығайту және Құрылтай сияқты демократиялық институттарды енгізу — елдің саяси мәдениетін жетілдіру мен болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершіліктің нақты көрінісі. Сарапшылар бұл құжатты Қазақстандағы демократиялық реформалардың жаңа кезеңі деп бағалап отыр.
