STEPPENEWS.KZ: Таяу Шығыстағы геосаяси шиеленіс жаһандық энергия тасымалына төнетін тәуекелдерді арттырды. Мұндай жағдайда Еуропа мен Қытай сияқты ірі тұтынушылар тұрақты әрі қауіпсіз бағыттарды іздеуге мәжбүр. Бұл үдерістегі Қазақстанның әлеуеті мен стратегиялық қадамдарын Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржыгер Саида Тілеуленова түсіндіреді.
Сарапшы қазіргі нарықтық ахуалды былай деп сипаттайды: «Еуропа, Қытай және Үндістан жеткізу логистикасын әртараптандыруға ұмтылып отыр, ал Қазақстан өңірлік энергетикалық жүйедегі рөлін күшейте алады. Энергетика министрлігінің деректеріне сәйкес, елде жыл сайын 90 млн тоннадан астам мұнай өндіріледі. Алайда Қазақстан мұнай экспортының негізгі ерекшелігі — экспортталатын мұнайдың шамамен 80%-ы Каспий құбыр консорциумы (КҚК) арқылы тасымалданады. Осы жағдайда балама бағыттарды дамыту барған сайын маңызды бола түсуде. Егер олардың үлесі экспорттың кемінде 25–30%-ына дейін артса, бұл бір ғана бағытқа тәуелділікті шамамен 30–40%-ға азайтады».
Сонымен қатар, балама жолдардың экономикалық тиімділігі туралы ол былай дейді: «Энергетикалық талдаушылардың бағалауынша, балама экспорттық арналардың болуы шикізатты сатудың таза бағасын шамамен 1–3%-ға арттыруы мүмкін. Бұл қазіргі жеткізу көлемдерін ескергенде Қазақстан үшін жыл сайын $1–2 млрд көлемінде қосымша экспорттық табыс әкелуі ықтимал».
Қазіргі таңда маңызды балама бағыттардың бірі ретінде Қазақстанды Әзербайжанмен, Грузиямен және әрі қарай Еуропа елдерімен байланыстыратын Транскаспий бағыты («Орта дәліз») қарастырылуда. Бұл бағыт бойынша мұнай Ақтау портынан танкерлер арқылы Бакуге жеткізіліп, одан әрі Баку–Тбилиси–Джейхан құбыры арқылы Жерорта теңізіне тасымалданады. Қазіргі уақытта мұндай жеткізілімдер жылына шамамен 2–2,5 млн тоннаға дейін ұлғайтылып жатыр.
Қазақстан осы мүмкіндіктер терезесін толық пайдалану үшін жүйелі қадамдар жасауы қажет. Сарапшының пікірінше, Каспийдегі логистиканы кеңейту, танкер флотын ұлғайту және порт инфракұрылымын жаңғырту — басты басымдықтардың бірі. Сонымен қатар Транскаспий дәлізінің теміржол желілерін дамытуды жеделдету және жүк өңдеу жылдамдығын арттыру маңызды.
Түйіндей келгенде, Қазақстан, Әзербайжан, Грузия және Түркия арасында тарифтік саясатты үйлестіру мен логистикалық рәсімдерді цифрландыру мәселесі алдыңғы орынға шығады. Саида Тілеуленова атап өткендей: «Бірыңғай ережелер мен ашық логистикасыз бұл бағыт құны мен жылдамдығы жағынан дәстүрлі маршруттардан ұтылып қалуы мүмкін».
