STEPPENEWSKZ: Бұл арқар түрі туралы алғашқы деректерді XIII ғасырда венециялық саяхатшы Марко Поло қалдырған. Ол өзінің жазбаларында мүйізінің керемет үлкендігіне таңғалып, оны ерекше жануар ретінде сипаттайды. Содан бері бұл түрше әйгілі саяхатшының есімімен аталып келеді.
Тау алыбының ерекшеліктері
Марко Поло арқары (ғылыми атауы – Ovis ammon polii) өзге арқарлардан екі басты ерекшелігімен дараланады:
- Алып мүйіз: Олардың мүйізі дөңгеленіп барып, ұштары сыртқа қарай жайылып өседі. Кейбір құлжалардың мүйіз ұзындығы 180-190 см-ге дейін жетіп, нағыз табиғат кереметіне айналған.
- Биіктікке төзімділік: Олар оттегі аз, ауа райы қатал биік таулы үстірттерде (4000-5000 метр) емін-еркін жүре береді. Олардың ағзасы төмен температура мен сирек ауаға бейімделген.
Қырғызстан табиғатының мақтанышы
Қырғызстанның Нарын және Ыстықкөл облыстарының биік таулы аймақтары бұл жануардың негізгі мекені болып табылады. Олар негізінен ашық беткейлерде жайылып, қауіп төнгенде жартастарға емес, кең жазықтарға қарай қашады. Олардың жүйріктігі сонша — сағатына 50-60 шақырым жылдамдықпен жүгіре алады.
Қырғызстандағы маңызы:
Қырғызстанда бұл арқар түрі экологиялық туризм мен шетелдік аңшылық туризмі үшін маңызды нысан болып табылады. Бір арқарды аулауға мемлекеттен арнайы лицензия беріледі. Түскен қаржы жануарды қорғау мен табиғи парктерді дамытуға жұмсалады.
Түйін: Марко Поло арқары — тек Орталық Азияның ғана емес, бүкіл әлемнің табиғи байлығы. Оны сақтап қалу — тау экожүйесінің тепе-теңдігін сақтау деген сөз.
Бейресми статистикалық мәлімет:
- Мүйізінің ұзындығы: Орташа есеппен 140–160 см. Ең рекордтық көрсеткіш – 191 см (бұл әлемдегі қой тұқымдастар арасындағы ең ұзын мүйіз).
- Мүйізінің салмағы: Ересек құлжалардың мүйізі 20–25 келі тартады.
- Дене салмағы: Аталықтары (құлжалары) — 120–180 келі, аналықтары (саулықтары) — 60–90 келі.
- Тіршілік ету биіктігі: Теңіз деңгейінен 3700 метрден 5000 метрге дейін (альпілік белдеулер).
- Өмір сүру ұзақтығы: Табиғи ортада 10–13 жыл.
- Популяциясы: Жалпы саны шамамен 10 000 – 15 000 бас төңірегінде (негізгі бөлігі Тәжікстанның Памир аймағында және Қырғызстанның Тянь-Шань тауларында).
- Қорғау мәртебесі: IUCN (Халықаралық табиғатты қорғау одағы) тізімінде «Near Threatened» (Жойылу қаупіне жақын) санатында.
