Материал Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржыгер Саида Тлеуленованың пікірі негізінде дайындалды
STEPPENEWS.KZ: 2026 жылы мұнай бағасының төмендеуі — енді жай болжам емес. Қысымды бірнеше фактор күшейтіп отыр: ОПЕК+ елдерінің өндірісті арттыруы, арзан венесуэлалық мұнайдың нарыққа қайта шығуы, сондай-ақ АҚШ қор нарығының «қызып кетуі» туралы тәуекелдер. Бұған дейін мұндай үрдістер баррель құнының төмендеуімен қатар жүріп, дағдарыс алдындағы кезеңдерге ұқсас жағдай қалыптастырған.
Егер жағымсыз сценарий жүзеге асса, бұл Қазақстан экономикасына қалай әсер етуі мүмкін? Осы сауалға Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржыгер Саида Тлеуленова жауап береді.
«Елдің жылдық экспорты шартты түрде $75–80 млрд болса және оның 50–55%-ы мұнайға тиесілі десек, мұнай секторы шамамен $35–40 млрд көлемінде валюталық түсім әкеледі. Енді қарапайым есеп: мұнайдың орташа бағасы 10%-ға төмендесе, экспорттық кіріс жылына шамамен $3–4 млрд-қа қысқарады. Бұл — сауда профицитіне минус, ағымдағы шотқа минус, ішкі нарықтағы валюта ұсынысына минус. Демек, теңгеге қысым автоматты түрде күшейеді», — дейді сарапшы.
Оның бағалауынша, баррель құны $60 деңгейінде болса, теңге салыстырмалы түрде тұрақты сақталады, бірақ біртіндеп әлсіреуі мүмкін. $50 деңгейінде жүйелі қысым айқын сезіледі, ал $45-тен төмен түссе — қатаң макроэкономикалық түзету шаралары қажет болуы ықтимал.
«Қазақстанда белгілі бір қорғаныс буферлері бар, — дейді қаржыгер. — Халықаралық резервтер мен Ұлттық қор активтері қаржылық “жастық” қызметін атқарады: жиынтық сыртқы активтер $80 млрд-тан асады, оның ішінде Ұлттық қор қаражаты бар, ал Ұлттық банктің алтын-валюта резервтері шамамен $45 млрд. Бұл импортты жеті айдан астам уақыт қаржыландыруға жеткілікті. Халықаралық стандарт бойынша бұл — жайлы деңгей».
Сонымен қатар, сарапшы артық оптимизмге берілмеуге шақырады. Егер мұнай бағасы 5–10% емес, ұзақ мерзімге әрі жүйелі түрде — мысалы, баррельіне $80-нен $60-қа дейін — төмендесе, валюталық түсім ондаған пайызға қысқарады. Мұндай жағдайда ағымдағы шоттың жағдайы нашарлап, валюта ағыны азаяды, бюджетке түсетін қысым күшейеді. Нарықта девальвациялық күтулер қалыптасып, бағаға әсер ете бастайды. Тұрақтылық резервтерді пайдалану немесе базалық мөлшерлемені көтеру арқылы сақталуы мүмкін, алайда бұл экономикалық өсімнің баяулауына алып келеді.
Жағымсыз сценарий қаншалықты ықтимал?
Қоғамдық талқылауда АҚШ қор нарығының «қызып кетуі» туралы пікірлер жиі айтылады. Тарихи тұрғыдан мұндай жағдайлар 2000 жылғы «дотком» дағдарысы мен 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысының алдында байқалған.
Алайда 2008 жылдан айырмашылығы — қазіргі кезеңде жүйелік тәуекелдерді шектейтін факторлар бар: банктік реттеудің күшеюі, қарыз құрылымының өзгеруі және орталық банктердің белсендірек саясаты. Сондықтан терең түзету ықтималдығы бар болғанымен, ауқымды «апат» сценарийі базалық болжам саналмайды.
Венесуэла мұнайына қатысты айтсақ, оның өндірістік қуаты инфрақұрылымдық шектеулерге тәуелді. Ал әлдеқайда маңызды факторлар — әлемдік өндірістің шамамен 40%-ын бақылайтын ОПЕК+ саясаты және жаһандық экономиканың баяулауы. Дәл осы үрдістер мұнай бағасының терең әрі ұзақ мерзімді төмендеуіне әкелуі мүмкін.
