STEPPENEWS.KZ: Қазақстандағы балалардың едәуір бөлігі ерте жастан әлеуметтік желілерде белсенділік танытып, өздерінің цифрлық ізін қалдырып жатыр.
UNICEF жүргізген “Kids Online Kazakhstan” зерттеуінің деректеріне сәйкес, 9–10 жастағы балалардың шамамен 60 пайызының әлеуметтік желілерде аккаунты бар. Ал 11–12 жастағы жасөспірімдердің шамамен үштен екісі әлеуметтік желілерде белсенді түрде жеке парақшасын жүргізеді.
Qazaq Expert Club медиа білім беру саласының сарапшысы Жанар Жақанова әлеуметтік платформалардың елдегі интернет аудиториясының басым бөлігін қамтитынын айтады. Оның сөзінше, Қазақстанда TikTok қолданушыларының саны 15 миллионнан асады, ал Instagram желісінің аудиториясы 12 миллионнан көп.
Сарапшының айтуынша, бүгінде балалар мен жасөспірімдердің өздері контент жасап, оны кең аудиторияға ұсынуы қалыпты құбылысқа айналған. Сонымен қатар жасөспірімдер қатарластары жариялаған материалдарды көбіне шынайы әрі сенімді деп қабылдайды. Осы себепті жас блогерлер түрлі трендтер мен мінез-құлық үлгілерінің таралуына айтарлықтай ықпал етеді.
Халықаралық тәжірибеде digital footprint — яғни интернетте сақталып, ұзақ уақыт бойы қолжетімді болып қалатын цифрлық із деген ұғым бар. Жасөспірімдік шақта жарияланған жазбалар мен бейнематериалдар уақыт өте келе адамның кәсіби және қоғамдық беделіне әсер етуі мүмкін. Қазіргі кезде кейбір университеттер талапкерлердің әлеуметтік желідегі парақшаларын тексереді. Ал жұмыс берушілер де үміткерлердің онлайн контентіне назар аударады.
Жанар Жақанованың айтуынша, әлемнің бірқатар елдерінде балалардың блогингпен айналысуына қатысты заңнамалық бастамалар талқыланып жатыр. Мысалы, Францияда балалар-инфлюенсерлердің қызметін реттейтін арнайы заң қабылданған. Ал Оңтүстік Кореяда балалар жүргізетін YouTube-арналар ойын-сауық және маркетинг индустриясының бір бөлігіне айналып, бұл жағдай балалардың еңбек құқықтары мен психологиялық жүктемесіне қатысты пікірталастарды күшейтті.
Қазақстан да жаһандық цифрлық кеңістіктің бір бөлігі. Алайда елде жасөспірімдердің цифрлық беделі мәселесі енді ғана кеңінен талқылана бастады.
Сарапшы мектептерде медиасауаттылықты дамыту аса маңызды екенін атап өтеді. Оның пікірінше, оқушылар ақпаратпен дұрыс жұмыс істеуді, өздерінің цифрлық беделін басқаруды және интернетте жариялаған контент үшін жауапкершілік сезінуді үйренуі қажет. Сонымен қатар онлайн ортада өзара құрмет мәдениетін қалыптастыру да маңызды.
Жақанова жас авторларға Қазақстанның мәдениеті, тарихы және әлеуметтік бастамалары туралы айтуға мүмкіндік беретін жобаларды қолдаудың маңызын да атап өтті.
«Бүгінгі жасөспірімдер интернеттегі болашақ мәдени кеңістікті қалыптастырып жатыр. Олардың жарияланымдары мен идеялары ортақ цифрлық ортаға ықпал етеді», — дейді сарапшы.
Айта кетейік, “Kids Online Kazakhstan: Қазақстандағы балалардың цифрлық өмірі” зерттеуі 2023 жылы UNICEF және Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі бірлесіп жүргізген.
