Тарихта «Күш атасын танымас» деген сөз қалған, бірақ қазақ халқы қара күштен гөрі ақыл мен айланы, әділдік пен парасатты жоғары қойған. Зорлық пен зомбылық – әлсіздіктің белгісі, ал нағыз күшті адам – өзінің нәпсісін тізгіндей алатын, әділетті жақтайтын тұлға. Батырлар жыры мен ауыз әдебиетінде күшін тек жауға жұмсап, ел ішінде кішіпейіл болған ерлер дәріптеледі. Зорлық туралы және күш-қуат жайлы мақалдар адамды өз күшін дұрыс арнаға бағыттауға үйретеді. Қару ұстағанның бәрі батыр емес, білек күшіне сенгеннің бәрі жеңімпаз емес екенін уақыт талай дәлелдеген. Зорлықпен келген дүниенің қайыры болмайды, ал ақылмен істелген іс ұзаққа барады. Бұл жинақта күш, зорлық және іскерлік туралы халықтың ғасырлар бойғы түйіні ұсынылған.
Зорлық туралы таңдаулы мақалдар
- Күшенген жеңбейді, күші көп жеңеді.
- Қару күшті емес, қару ұстаған күшті.
- Күшік күйеу болғанша, иттің күшігі бол.
- Жақсы көпке ұрлық қылмайды, азға зорлық қылмайды.
- Күш жақсы, күштен іс жақсы.
- Ұрысы күшті болса иесі өлер. Тоқпағы күшті болса, киіз қазық жерге кірер.
- Зор зорға құлайды, аңғырт орға құлайды, аңқау құс торға құлайды.
- Өзімдікі дегенде өгіз қара күшім бар, кісінікі дегенде анау-мынау ісім бар.
- Күшіңе сенбе, ісіңе сен.
- Жігіттің жұмсаған күшін сұрама, бітірген ісін сұра.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Күшіңе сенбе, ісіңе сен» деген мақалдың негізгі идеясы қандай?
Бұл нақыл адамның физикалық мүмкіндігі шектеулі, ал оның атқарған ісі мен нәтижесі маңыздырақ екенін меңзейді. Құр босқа күшеніп, күш көрсеткенмен, егер одан шығатын нақты нәтиже (іс) болмаса, ол еңбектің еш кеткені. Ақылға салып, жүйелі түрде жасалған жұмыс қана жеміс береді. Зорлық туралы және күш жайлы айтылған басқа да мақалдар сияқты, бұл сөз де адамды құр мақтаннан гөрі нақты еңбек етуге шақырады.
Зорлық пен әділдік туралы халық даналығы не дейді?
«Зор зорға құлайды» деген сөз зорлықшыл адамның түбінде өзінен де күштіге немесе тағдырдың тәлкегіне тап болатынын ескертеді. Зұлымдық пен күш көрсету арқылы мақсатқа жету мүмкін емес, өйткені «Жақсы… азға зорлық қылмайды». Халық түсінігінде нағыз мықты адам әлсіздерге қорған болады, ешқашан оларға күш көрсетпейді. Бұл – дала заңының жазылмаған этикалық кодексі.
Неліктен «Күш жақсы, күштен іс жақсы» деп айтылған?
Күш-қуаттың болғаны, әрине, жақсы қасиет, денсаулықтың белгісі. Алайда, сол күшті дұрыс пайдалана білу, оны игілікті іске жарату одан да маңыздырақ. Бағыт-бағдарсыз жұмсалған күш кейде бүлдіруші рөл атқаруы мүмкін. Зорлық туралы тақырыпты қамтитын бұл бөлімде, парасатпен басқарылмаған күштің қауіпті екені және адамның қадірі бітірген ісімен өлшенетіні анық айтылады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
