Жуас – момын, көнбіс, зиянсыз деген мағынаны білдіреді. Қазақ халқы жуастықты бір жағынан жақсы қасиет (момындық, қарапайымдылық) деп бағаласа, екінші жағынан тым ынжықтық, қорғансыздық ретінде сынаған. «Жуас түйе жүндемекке жақсы» деген мақал тым момын адамды басқалардың пайдаланып кететінін ескертеді. Жуас адам дау-дамайдан аулақ жүреді, бірақ оның құқығы жиі тапталуы мүмкін. «Тентек болсаң асасың, жуас болсаң басасың» деген сөз өмірде белсенділік пен мінездің керектігін көрсетеді. Төмендегі Жуас туралы мақалдар адам мінезінің жұмсақтығы мен оның қоғамдағы салдары туралы сыр шертеді.
Жуас туралы таңдаулы мақалдар
- Жуас түйе жүндемекке жақсы.
- Жуас түйеге әркім ие.
- Жуас тананы падашы мінеді, жуас адамды әркім іледі.
- Қонақ қойдан да жуас, май берсең де жей береді.
- Тентек болсаң — асады, жуас болсаң — басады, орташа болсаң — бағың тасады.
- Молдаларға мал қайғы, момындарға жан қайғы.
- Арамды құдай табады, момынды қайыр табады.
- Момынның ісін «құдай» оңдайды.
- Қой аузынан шөп алмас.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қой аузынан шөп алмас» деп қандай адамды айтады?
Бұл – өте момын, зиянсыз, біреуге қатты сөз айтпайтын, тіпті өзіне тиесіліні де тартып алмайтын жуас адамға берілген баға. Бұл тіркес көбінесе жағымды мағынада (мейірімді, ақкөңіл) қолданылады, бірақ кейде тым ынжық адамды сипаттау үшін де айтылуы мүмкін.
«Жуас түйеге әркім ие» деген сөздің әлеуметтік астары қандай?
Бұл мақал қорғансыз, өз құқығын қорғай алмайтын адамдарға басқалардың билік жүргізгісі келетінін көрсетеді. Егер адам (немесе ел) тым жуас болса, оны басқаруға, иемденуге ұмтылушылар көбейеді. Жуас туралы айтқанда, бұл мақал мінезді болуға, өз шекараңды қорғауға шақырады.
Момын адамның артықшылығы неде?
«Момынның ісін құдай оңдайды» деген сенім бар. Жуас, момын адамдар қулық-сұмдыққа бармайды, адал өмір сүреді. Олар бұл дүниеде қысым көрсе де, түбінде әділдік жеңіп, олардың жолы болады деген үміт пен сенім халық санасында берік орныққан. Момындық – рухани тазалықтың белгісі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
