Жоқтық (кедейлік) – адамды шыңдайтын, кейде қажытатын өмірлік сынақ. Қазақ халқы «Кедейлік кемдік емес» деп, адамды байлығына қарап емес, ақылы мен адамгершілігіне қарап бағалаған. Дегенмен, жоқтықтың қолды байлап, мүмкіндікті шектейтінін де жасырмаған. «Жоқшылық жомарт ердің қолын байлар» деген сөз осының дәлелі. Бұл мақалдарда материалдық тапшылық пен рухани жұтаңдық (ақылға жарлылық) салыстырылады. Жоқтық туралы ой-толғаулар адамды шүкіршілікке, еңбекке және қиындыққа мойымауға шақырады. Байлық – қолдың кірі, ал ақыл мен абырой – нағыз дәулет.
Жоқтық туралы таңдаулы мақалдар
- Малға жарлылық – жарлылық, ақылға жарлылық – сорлылық.
- Кедейлік кемдік емес.
- Сексенде сегіз байлық, сегіз жарлылық.
- Хан жарлығынан қатын жарлығы күшті.
- Баймын деп мақтанба – жарлылық бар, көппін деп сұқтанба – жалғыздық бар.
- Кедейліктен кісі өлмейді, қиналады жан шіркін.
- Жарлылық, сені қайтейін, жандай досты жат еттің; кәрілік, сені қайтейін, сөйлер сөзге мерт еттің.
- Кетпес жарлылық, басқа қорлық.
- Жоқшылық жомарт ердің қолын байлар.
- Тамағы тоқтық, жұмысы жоқтық аздырар адам баласын.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Малға жарлылық – жарлылық, ақылға жарлылық – сорлылық» дегеннің айырмасы неде?
Мал-дүниенің жоқтығы – уақытша қиындық, оны еңбекпен түзеуге болады. Ал ақылдың, парасаттың жоқтығы – адамның өз болмысының кемістігі, оны толтыру өте қиын немесе мүмкін емес. Сондықтан нағыз бақытсыздық (сорлылық) – ақылсыздық.
«Кедейліктен кісі өлмейді, қиналады жан шіркін» мақалы нені білдіреді?
Бұл адамның физикалық төзімділігі мен психологиялық күйзелісі туралы. Адам аштықтан немесе жоқтықтан бірден өле қоймайды, бірақ мұқтаждық оның намысын таптап, жанын қинайды, уайымға салады. Рухани азаптың ауырлығын көрсетеді.
«Сексенде сегіз байлық, сегіз жарлылық» деген сандар нені білдіреді?
Бұл қарттықтың ерекшеліктерін сипаттайтын халықтық философия. Қарттықта тәжірибе, ақыл, ұрпақ сияқты байлықтар болғанымен, денсаулықтың, күш-қуаттың, көздің, құлақтың нашарлауы сияқты «жарлылықтар» (кемшіліктер) пайда болады. Өмірдің табиғи заңдылығы.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
