Жомарттық – қазақ халқының ең асыл қасиеттерінің бірі. «Кең болсаң, кем болмайсың» деген қағидамен өскен халық, барын бөлісіп, мұқтажға қол ұшын созуды парыз санаған. Жомарт адамның қолы ашық, жүрегі кең болады. «Жомарттың қолын жоқшылық байлайды» деген сөз ниеттің түзулігін, бірақ мүмкіндіктің шектеулігін білдіреді. Жомарт туралы мақалдарда қайырымдылықтың сауабы, сараңдық пен жомарттықтың айырмашылығы және елге қызмет етудің үлгісі суреттеледі. Алған адам емес, берген адам бақытты деген философия осы нақылдардың өзегін құрайды.
Жомарт туралы таңдаулы мақалдар
- Жоқшылық жомарт ердің қолын байлар.
- Жомарт жоққа – мал бітірер, сараң көпке – жан бітірер.
- Жомарттың қолы ашық.
- Жомарттың малы – елдің малы.
- Жомарттық – жүректен.
- Жомарттық қылсаң, жолың ашылар.
- Жомарттықтың белгісі – береке.
- Берген жомарт емес, алған —
жомарт.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Берген жомарт емес, алған — жомарт» деген сөздің астары қандай?
Бұл мақал алушының мәдениетін көрсетеді. Біреу саған бір нәрсе ұсынғанда, оны кері қайтармай, ризашылықпен қабыл алу – берушінің көңілін көтереді, оны жомарттыққа жігерлендіреді. Сыйлықты алмай қою берушіні ренжітуі мүмкін. Сондықтан кейде алудың өзі де үлкен мәрттік пен жомарттықтың (кеңпейілділіктің) белгісі саналады.
«Жомарт жоққа – мал бітірер, сараң көпке – жан бітірер» дегенді қалай түсінуге болады?
Жомарт адам қолындағысын мұқтаждарға (жоққа) таратып беріп, олардың жағдайын түзейді, малды етеді. Ал сараң адам дүниесін қызғыштай қорып, өзі жемей, өзгеге бермей, ақыры сол байлығы үшін жанын шүберекке түйіп, уайыммен өтеді (жан бітірер – жан сақтар). Жомарт туралы бұл сөз сараңдықтың түбі қорлық екенін меңзейді.
«Жомарттық – жүректен» деп неге айтылады?
Шынайы жомарттық байлықтан емес, адамның кең жүрегінен, мейірімінен шығады. Қолында аз ғана нәрсесі болса да, соны бөлісе білген адам – нағыз жомарт. Ал байлығы тасып тұрса да, жүрегі тар адам ешкімге жақсылық жасай алмайды. Бұл мақал ниеттің маңыздылығын көрсетеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
