Қазақ халқының қонақжайлылық дәстүрі жолаушыға деген ерекше құрметтен бастау алады. Жолға шығу – ерте заманда үлкен сынақ және қауіп-қатерге толы іс болған. Сондықтан кез келген жолаушыны «Құдайы қонақ» деп қабылдап, оған ас-су беру, демалдыру бұлжымас заңдылық еді. Халық «Жолаушының жолы ауыр» деп оның шаршағанын түсініп, қолдау көрсеткен. Жолаушы ел мен жер көреді, хабар әкеледі, тәжірибе жинақтайды. Жол адамды сынайды, шыңдайды. Бүгінгі таңда да сапарға шыққан адамға «Жолың болсын» деп тілек айту – сол ескі дәстүрдің жалғасы. Төмендегі Жолаушы туралы мақалдар жол мәдениеті мен адами қарым-қатынастың алтын ережелерін көрсетеді.
Жолаушы туралы таңдаулы мақалдар
- Жолаушының жолдасы – жол.
- Жолаушыға жол, жолаушыға қол.
- Жолаушының жолы – бір, жолаушының жөні – мың.
- Жолаушының жолы ауыр, жолаушының қолы ауыр.
- Жолаушы – жолда, саудагер – базарда.
- Жолаушыны сусындатпай тұрып, Бұйымтайын сұрама.
- Жолаушыны жол сынайды.
- Жолаушының ақысы — жүрсе өнеді.
- Жолда жатқан жантақты алып таста, Жолаушыға кірмесін сенен басқа.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Жолаушыны сусындатпай тұрып, Бұйымтайын сұрама» деген дәстүрдің мәні неде?
Бұл – қазақ әдебінің шыңы. Жолдан шаршап-шалдығып келген адам алдымен шөлін қандырып, демалып, өзіне келуі керек. Содан кейін ғана одан кім екенін, не шаруамен жүргенін (бұйымтайын) сұрауға болады. Егер бірден сұрақты жаудырса, бұл көргенсіздік саналады. Бұл салт адамның жағдайын бәрінен жоғары қоюды үйретеді.
Жолдың адамды сынайтыны қалай?
«Жолаушыны жол сынайды» деген сөз, сапар барысында адамның нағыз мінезі ашылатынын білдіреді. Қиыншылықта, аштықта немесе шаршағанда адамның шыдамдылығы, жолдасына деген адалдығы және кісілігі көрінеді. Үйде жатып бәрі жақсы бола алады, бірақ жол ауыртпалығы тек мықтылар мен адалдарды іріктейді. Жолаушы туралы мақалдар осы өмірлік сынақты еске салады.
Жолаушыға қамқорлық жасау туралы қандай өсиет бар?
«Жолда жатқан жантақты алып таста» деген мақал қоғамдық жауапкершілікті көрсетеді. Жолдағы кедергіні алып тастау – тек өзің үшін емес, сенен кейін келе жатқан басқа жолаушылар үшін жасалған жақсылық. Бұл – «сауап» ұғымымен астасып жатқан ізгі әрекет. Жолаушыға зиян келтірмеу, керісінше жолын жеңілдету – әр адамның борышы.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
