Жол ұғымы қазақ халқының танымында тек географиялық қашықтықты ғана емес, үлкен өмірлік философия мен тағдыр жолын да білдіреді. Сапарға шығу – адамның ерік-жігерін, төзімділігін және адамгершілік қасиеттерін сынайтын маңызды сынақ болып саналады. Бабаларымыз ұзақ жолда серік болатын адамды таңдауға аса үлкен жауапкершілікпен қараған, өйткені «Жол мұраты – жету» дегендей, сапардың сәтті болуы көбінесе сенімді серікке байланысты. Жалғыз жүрген жолаушыға қарағанда, жанында тілеулес әрі демеу болар адамы бар жанның діттеген жеріне аман-есен жету ықтималдығы әлдеқайда жоғары. Ұсынылып отырған бұл жинақта Жол туралы айтылған терең мағыналы сөздер арнайы топтастырылған. Бұл нақылдар достық, адалдық, сатқындық және өмірлік серікті дұрыс таңдай білу туралы ой толғайды. Қиын сәтте қол ұшын созатын шынайы достық пен жол үстінде сыналатын кісілік қасиеттер осы мақалдардың негізгі өзегі болып табылады. Әрбір оқырман бұл мұрадан өзіне қажетті рухани азық таба алады деп сенеміз.
Жол туралы таңдаулы мақалдар
- Жолаушыға жолдан жолдас қосылар.
- Қайратым болса қолымда — ханға сәлем бермеймін, қайырым болса жолымда — жұрт тезегін термеймін.
- Жолдасың жаман болса, алыс жүріп түн қатпа, қатының жаман болса, кісі алдында тіл қатпа.
- Ұйқы деген дұшпан бар, тұла бойды талдырар, жолдан, істен қалдырар, дұшпаныңа алдырар.
- Жаман қатын байына жалғыз атын сойғызар. Жақсы қатын жолдасын жоқтан құрап тойғызар.
- Жақсымен жолдас болсаң, жетерсің мұратқа. Жаманмен жолдас болсаң, қаларсың ұятқа.
- Досыңмен көп сөйлеспе — жолыңнан қалар, дұшпаныңмен көп сыйласпа — сырыңды алар.
- Жаманмен жолдас болсаң, кесірі жұғар. Жақсымен жолдас болсаң, несібі жұғар.
- Жолдасыңның жоғын қарас: табылса — көңіліне жақсы, табылмаса — өзіңе жақсы.
- Молдамен жолдас болсаң, «күнәңді жояр», ұрымен жолдас болсаң, көзіңді ояр.
Жиі қойылатын сұрақтар
Неліктен қазақ мақалдарында жолдас таңдауға ерекше мән берілген?
Ертедегі көшпелі өмірде және ұзақ сапарларда адамның өмірі қасындағы серігіне тікелей байланысты болған. Қауіп-қатерге толы жолда сенімсіз адаммен жүру – өз өміріңді тәуекелге тігумен тең. Сондықтан Жол туралы мақалдарда жаман жолдастың кесірі тиетіні, ал жақсы жолдастың мұратқа жеткізетіні жиі ескертіледі.
«Жолаушыға жолдан жолдас қосылар» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл сөз тағдырдың тосын сыйы мен өмірдің күтпеген кездесулерін меңзейді. Кейде алдын ала жоспарланбаған адамдар сапар барысында кездесіп, бір мақсат жолында тізе қосып, өмірлік досқа айналуы мүмкін. Жол – адамдарды табыстыратын және сынайтын ерекше орта.
Жол үстіндегі ұйқының зияны туралы мақал нені білдіреді?
«Ұйқы деген дұшпан бар» деп басталатын мақал адамды жалқаулық пен бейқамдықтан сақтандырады. Сапарда немесе маңызды іс барысында қырағылық жоғалтса, адам мақсатынан айырылып, дұшпанына жем болуы мүмкін. Бұл жерде ұйқы тек физиологиялық құбылыс емес, сонымен бірге рухи маужыраудың, енжарлықтың символы ретінде қарастырылады.
Жақсы және жаман жолдастың айырмашылығы қандай?
Мақалдар бойынша, жақсы жолдас – сенің несібеңді арттырып, қиындықта демеу болатын, абыройыңды өсіретін адам. Ал жаман жолдас – сені ұятқа қалдыратын, қауіпке итермелейтін немесе кесірін тигізетін жан. Жол туралы нақылдарда осы екі типті ажырата білу өмірлік қажеттілік ретінде көрсетілген.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
