«Жетім» сөзі қазақ халқы үшін ауыр әрі қасиетті ұғым. «Жетім көрсең, жебей жүр» деген қағиданы ұстанған халық жетімді жылатуды үлкен күнә санаған. Қазақ қоғамында «жетімдер үйі» болмаған, ата-анасыз қалған баланы туыстары, руластары бауырына басып өсірген. Жетім туралы мақалдарда жетімдік тауқыметі, жалғыздық және қоғамның қамқорлығы туралы терең ойлар айтылады. Жетімнің мұңы мен зары, оның көрген қиындығы жүректі елжіретіп, мейірімділікке шақырады. «Жетім қозы тас бауыр» деген сөз тағдыр тәлкегіне ұшыраған жас жанның ерте есейетінін, мінезінің қатаятынын меңзейді. Төмендегі нақылдар жетімге қамқор болу – әрбір мұсылманның және азаматтың борышы екенін еске салады.
Жетім туралы таңдаулы мақалдар
- Аға бардың еркесі бар, іні бардың серкесі бар.
- Жетімнің қойнына тас сыймас.
- Жетім көрсең жебей жүр.
- Жетімнің басын сипаған жеті жылдық сауап табады.
- Жетімнің көрген қорлығы – жеті атаға жетер.
- Жетім жыласа, жер шыдай ма.
- Жетімді жылатпа, құдайдан қорық.
- Жетім қозы тас бауыр.
- Жетімге жебеу бол.
- Жылама, жетім.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Жетімнің қойнына тас сыймас» мақалының астары қандай?
Бұл мақал жетім баланың дұшпандыққа, кекке жоқ екенін, оның жүрегі мейірімге зәру екенін білдіреді. Кейбір түсіндірмелерде, керісінше, жетім өкпелегіш келеді, оған қатты сөз айтпа, «тас лақтырма» деген мағынада да қолданылады. Бірақ көбіне жетімнің көңілі нәзік, оған жамандық жасауға болмайды деген ізгі ойды білдіреді.
«Жетім қозы тас бауыр» деп неге айтылады?
Енесінен айырылған қозы өмір сүру үшін күресіп, шыңдалады, оның мінезі қатаңдау (тас бауыр) болып өседі. Сол сияқты, жетім өскен бала да өмірдің қиындығын ерте көріп, төзімді, қайсар, бірақ кейде тұйық болып қалыптасады. Бұл – өмір шындығын көрсететін психологиялық сипаттама.
«Жетімнің басын сипаған жеті жылдық сауап табады» деген сөз діни ме?
Иә, бұл нақыл Ислам дініндегі пайғамбарымыздың хадистерімен үндес. Жетімге қамқорлық жасау – ең үлкен сауапты істердің бірі. Бұл мақал адамдарды қайырымдылыққа, жетімдерге көмектесуге үндеп, оның рухани қайтарымы мол екенін еске салады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
