Қазақ халқы үшін жер ана – тіршіліктің қайнар көзі және басты байлық саналған. Ғасырлар бойы ата-бабамыз қара жердің қадірін біліп, оны күтіп-баптауды және жаудан қорғауды қасиетті борыш деп ұққан. Егін егіп, мал баққан көшпенділер мен отырықшы халық жердің жомарттығына әрқашан сенім артқан. Бұл мақалдар – жермен тілдесе білген дана қариялардың кейінгі ұрпаққа қалдырған баға жетпес өсиеті. Еңбек етсең, жер сені асырайды, ал қорғамасаң, жатқа кетеді деген қағида ұлттық санамызға сіңген. Бүгінгі таңда экологиялық мәселелер мен жер дауы өзекті болып тұрған шақта, Жер туралы айтылған нақыл сөздердің маңызы ерекше. Олар бізді табиғатты аялауға, туған топырақтың әр түйірін бағалауға шақырады. Жер – тек материалдық құндылық емес, ол – рухтың тұрағы және ұлттың тамыры. Төмендегі тізімнен жерге деген құрмет пен оны игерудің қыр-сырын түсіндіретін таңдаулы сөздерді таба аласыздар.
Жер туралы таңдаулы мақалдар
- Жаманшылық көрген жеріңнен еңбекте де қайт, жақсылық көрген жеріңе еңбекте де жет.
- Дихан болсаң, жеріңнің басында бол; сыпайы болсаң, бегіңнің қасында бол.
- Жақсылап жыртып жеріңді, кезінде ексең егінді, аларсың мол өнімді.
- Барар жерің Балқан тау, ол да біздің көрген тау.
- Кісі елінде күркірегенше, өз жеріңде дүркіре.
- Пәлен жерде пайда бар, өз жеріңдей қайда бар.
- Құдай көгін билесін, жеріме менің тимесін.
- Қай жерің ауырса, жаның сол жерінде.
- Бармаған жерім, шықпаған тауым жоқ.
- Қыс малыңды бақ, жаз жеріңді шап.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қай жерің ауырса, жаның сол жерінде» мақалының астары қандай?
Бұл мақал тікелей мағынасында адамның денсаулығын меңзегенімен, ауыспалы мағынасында елдегі немесе қоғамдағы түйткілді мәселелерді білдіреді. Адамның жаны ауырған мүшесін қалай сезсе, елжанды азамат та мемлекетінің осал тұстарын немесе қиналған жерлерін дәл солай жүрегімен қабылдайды. Жер туралы философиялық толғаныстарда жердің бүтіндігі мен саулығы халықтың жанымен егіз ұғым ретінде қарастырылады.
Диқаншылық пен еңбек туралы мақалдар қазіргі жастарға қандай үлгі береді?
«Жақсылап жыртып жеріңді» деп басталатын сөздер еңбектің нәтижелі болуы үшін уақыт пен күтім керектігін еске салады. Бұл қазіргі кез келген кәсіп иесіне, мейлі ол IT маманы болсын, мейлі агроном болсын, өз ісіне жауапкершілікпен қарауды үйретеді. Жерді баптау – сабырлық пен төзімділіктің мектебі, ал мол өнім – сол адал төгілген тердің өтеуі екенін ұғындырады.
«Барар жерің Балқан тау» тіркесі қай кезде қолданылады?
Бұл тіркес көбінесе алыс сапарға аттанғалы тұрғанда немесе белгісіз, қиын мақсаттарға ұмтылғанда айтылады. Дегенмен, оның жалғасы «ол да біздің көрген тау» деу арқылы, қандай қиындық болса да, оны еңсеруге болатынын, тәжірибелі адам үшін алынбайтын қамал жоқ екенін білдіреді. Жер туралы мақалдар жинағында бұл сөз адамға сенім ұялатып, қорқынышты жеңуге жігерлендіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
