Қазақ халқының тарихы – ғасырларға созылған ерлік пен күрестің шежіресі. Кең байтақ жерімізді қорғау жолында бабаларымыз талай сыртқы жаулармен бетпе-бет келген. Сондықтан фольклорымызда жаугершілік заманның тынысын, батырлық пен елдікті жырлайтын мақал-мәтелдер өте көп. Бұл мақалада Жау туралы айтылған ең әсерлі және рухты сөздерді ұсынамыз. «Ер жаусыз болмайды» деген сөз жігіттің өмірі күреспен өтетінін, қиындықсыз және бәсекелестіксіз өсу болмайтынын меңзейді. Жауды жеңу үшін тек білектің күші ғана емес, бірлік пен ақылдың да қажет екені жиі айтылады. Бұл нақылдар бүгінгі бейбіт күнде де маңызын жоғалтқан жоқ, себебі олар адамды қырағылыққа, намысқойлыққа және отансүйгіштікке баулиды.
Жау туралы таңдаулы мақалдар
- Көптеген жау алады, көмектескен дау алады.
- Көп қолдаса жауды жеңеді.
- Батыр туса – ел ырысы, жаңбыр жауса – жер ырысы.
- Қашқан жауға қатын да ер.
- Үйде шешен — дауға жоқ, үйде батыр — жауға жоқ.
- Ел даусыз болмайды, ер жаусыз болмайды.
- Түзде жүріп, жау жайратқан батырмын. Үйге келіп, құрт қайнатқан батырмын.
- Талапты ерге нұр жауар.
- Ер басына күн туса, долданар да тасынар, жауын жеңсе жарқырап, жауған күндей ашылар.
- Айға шапқан арыстан – ашуына болайын; жауға шапқан батырдың тасуына болайын.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қашқан жауға қатын да ер» деген мақал нені білдіреді?
Бұл мақал жалған батырлықты әжуалайды. Қауіп сейіліп, жау қашып бара жатқанда «батырсыну» оңай, мұндай кезде әлсіз адамның өзі ерлік көрсеткендей болып көрінеді. Нағыз ерлік жаумен бетпе-бет келгенде, қауіптің ортасында сыналады.
Жау туралы мақалдарда бірліктің күші қалай көрсетілген?
«Көп қолдаса жауды жеңеді» деген қысқа ғана сөздің мағынасы зор. Жеке батыр қанша жерден мықты болса да, халықтың қолдауынсыз, әскердің бірлігінсіз жеңіске жету мүмкін емес. Жау туралы барлық дерлік мақалдарда ынтымақ пен жұмылған жұдырықтай болу жеңістің басты кілті ретінде сипатталады.
«Үйде батыр — жауға жоқ» деп кімдерді айтады?
Бұл сөз өз үйінде, қауіпсіз жерде отырып алып мақтанатын, бірақ іс жүзінде, нағыз қиындық кезінде (жау келгенде) қарасын көрсетпейтін қорқақтарға арналған. Сөз бен істің алшақтығын сынайтын өткір нақыл.
«Көптеген жау алады, көмектескен дау алады» дегенді қалай түсінуге болады?
«Көптеген» сөзі бұл жерде «көп болған», «саны басым» деген мағынада. Яғни, саны көп жақ күшпен жеңіп кетуі мүмкін. Ал «көмектескен дау алады» дегені – дау-дамайда жақтастары көп, қолдаушылары мықты адамның сөзі үстем болып, жеңіп шығатынын меңзейді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
