Табиғаттың әрбір бөлшегіне зер салып қараған қазақ халқы жапырақты өмірдің өткінші сәтіне, сұлулыққа және жаңаруға теңеген. Көктемде бүршік жарып, жазда жайқалып, күзде сарғайып түсетін жапырақтың тағдыры адам ғұмырына қатты ұқсайды. Ағаштың сәні мен көркі жапырағында болса, адамның сәні – оның киімі мен ісінде екенін бабаларымыз дөп басып айтқан. «Жапырағы жайқалған бәйтерек» деген теңеу де үлкен әулеттің, өсіп-өнген ұрпақтың символы ретінде қолданылады. Дегенмен, жапырақ тамырсыз және бұтақсыз өмір сүре алмайды, бұл – ұрпақтар сабақтастығының белгісі. Жапырақ туралы мақалдар адамды сыртқы сұлулыққа ғана емес, ішкі мазмұнға да үңілуге шақырады. Жел тұрса дірілдейтін жапырақ сияқты, адам көңілі де нәзік келеді. Бұл жинақтағы нақыл сөздер табиғат пен адам жанының үндестігін көрсетеді.
Жапырақ туралы таңдаулы мақалдар
- Ағаш жапырағымен көрікті, адам ізімен көрікті.
- Жапырақ көргенде бұтақты сынама.
- Жапырақсыз ағаш болмайды, бақташысыз мал болмайды.
- Жапырақ көргенде тамырды ұмытпа.
- Күзгі жапырақтай сарғайды.
- Ағаш көркі — жапырақ, Адам көркі — шүберек.
- Ағаш жапырағымен, жер топырағымен.
- Дәруіш жарылқаса — жапырақ жабады.
- Ағаш қаншалықты биік болса да, жапырақтары жерге түседі.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ағаш жапырағымен көрікті, адам ізімен көрікті» деген мақалдың терең мағынасы неде?
Жапырақсыз ағаш қаншалықты сүреңсіз болса, артына жақсы іс, игі мұра қалдырмаған адамның өмірі де соншалықты мәнсіз. Ағашқа көрік беретін оның жасыл желегі болса, адамды халық жадында сақтайтын нәрсе – оның жасаған жақсылығы мен еңбегі (ізі). Жапырақ туралы бұл сөз әркімді өз өмірінің мәні туралы ойлануға жетелейді.
«Жапырақ көргенде тамырды ұмытпа» деп неге ескертеді?
Бұл – тектілік пен алғыс айтуға қатысты мақал. Жапырақтың жайқалып өсуіне нәр беретін – жер астындағы көрінбейтін тамыр. Сол сияқты, адамның бүгінгі жетістігі мен дәрежесі оның ата-бабасының, ұстаздарының және қолдаушыларының арқасы екенін ұмытпау керек. Сыртқы жылтырақты қызықтағанда, оның негізін (тамырын) естен шығармау – асыл қасиет.
«Ағаш көркі — жапырақ, Адам көркі — шүберек» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл жерде «шүберек» сөзі киім мағынасында қолданылып тұр. Ағаш жапырағымен қалай құлпырса, адам да таза, жарасымды киімімен солай ажарланады. Алайда, бұл мақал тек сыртқы келбетті ғана сипаттайды. Халық даналығында «Адам көркі шүберек» десе де, «Ақыл – адам көркі» деген тереңірек ұғым бар екенін де ұмытпаған жөн.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
