Адам баласы үшін ең тәтті нәрсе – жан. Қазақ ұғымында «жан» сөзі тек биологиялық тіршілікті ғана емес, сонымен бірге адамның ішкі рухын, жігерін және еңбекке деген құлшынысын білдіреді. «Жан қиналмай жұмыс бітпес» деген сөздің өзі жетістіктің кілті қажырлы еңбекте екенін айғақтайды. Бұл жазбада біз Жан туралы терең философиялық мәні бар мақал-мәтелдерді топтастырдық. Жалқаулық пен еңбекқорлық, қорқақтық пен батырлық таразыға тартылғанда, адамның жаны мен рухының күші сыналады. Өз жанын күйттеу – қорқақтықтың белгісі болса, жанын пида ету – ерліктің шыңы. Төмендегі нақыл сөздер оқырманды өмірдің мәні туралы ойландырып, адал еңбек пен шынайы достықты бағалауға шақырады.
Жан туралы таңдаулы мақалдар
- Жан қиналмай жұмыс бітпес, талап қылмай мұратқа жетпес.
- Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәтті.
- Еңбегі жанғанның тоқтысы егіз туады.
- Бас-басына би болсаң, мана тауға сыймассың, бір данаға жол берсең, жанған отқа күймессің.
- Жауға жаныңды берсең де, сырыңды берме.
- Жігіт жанған шоқ болсын, шоқ болмаса жоқ болсын.
- Батырға да жан керек, бақырға да жан керек.
- Үргедекпен оттас болсаң сөзіне сенбе, жан алқымда өзіне сенбе.
- Бір қорқақтың кесірі мыңға тиер, жолдас болсаң қорқақпен жаның күйер.
- Етігің жаман болса аяғыңды қажайды, жолдасың жаман болса жаныңды қажайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәтті» деген мақал нені меңзейді?
Бұл мақал еңбекқор мен жалқаудың психологиясын салыстырады. Еңбекқор адам үшін маңдай терімен тапқан наны ең дәмді ас болса, жалқау адам үшін өз жанының тыныштығы, қиналмауы (ұйқы, демалыс) бәрінен қымбат. Бұл жалқаулықты сынайтын сөз.
Жан туралы мақалдарда достық мәселесі қалай қозғалады?
«Жолдасың жаман болса жаныңды қажайды» деген сөз жаман серіктің адамға рухани азап әкелетінін білдіреді. Аяқ киімнің тарлығы тәнге ғана ауыр тисе, сенімсіз немесе жаман дос жан дүниеңді жаралайды. Жан туралы нақылдарда дос таңдаудың маңыздылығы жиі ескертіледі.
«Жігіт жанған шоқ болсын, шоқ болмаса жоқ болсын» деген талаптың мәні не?
Бұл – максимализм, яғни жігіт адамның жалынды, қайратты, белсенді болуын талап ету. Жігіт болған соң ортасына жылу беретін, ісімен көзге түсетін «шоқтай» болуы керек, ал егер ондай қасиеті болмаса, жасық болып жүргенінің мағынасы жоқ деген қатаң сын.
«Батырға да жан керек, бақырға да жан керек» сөзі нені білдіреді?
Бұл өмір сүруге деген құқық пен құлшыныстың барлық адамға ортақ екенін көрсетеді. Қанша жерден батыр болса да, ол да пенде, оның да өмір сүргісі келеді. Кедей (бақыр) адамның да жаны өзіне тәтті. Өлім алдында бәрі тең деген философиялық ой жатыр.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
