Үкі – қазақ халқы үшін киелі құс. Оның қауырсынын (үкісін) бақыттың, сұлулықтың және қорғаныштың белгісі ретінде балалардың бесігіне, қыздардың тақиясына, домбыраға таққан. Үкі тіл-көзден сақтайды деген сенім бар. Алайда, мақал-мәтелдерде үкінің түнгі тіршілігі, үлкен көзі және кейде жараспайтын жерге тағылуы сөз болады. «Есекке үкі тағу» деген тіркес талғамсыздықты сынайды. Үкі туралы бұл жинақ сізге халықтық наным-сенімдер мен эстетикалық түсініктерді ажыратуға көмектеседі. Үкі – сұлулықтың белгісі болғанымен, ол әр нәрсеге жараса бермейді, оның өз орны бар.
Үкі туралы таңдаулы мақалдар
- Есекке үкі таққандай, итке жалпош жапқандай.
- Ұшу кезінде үкіді біліңіз.
- Қарға үкіге қорғаныс емес.
- Үкі ұйықтап, тауықтарды түсінде көреді.
- Үкі балаларын үлкен көзді екендіктерін мақтады.
- Үкісіз қыз болмас, тікенсіз гүл болмас.
- Итке үкі жараспайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Есекке үкі таққандай» деген сөз қандай мағына береді?
Бұл сәйкессіздік пен талғамсыздықты білдіреді. Үкі – нәзік, әдемі және қастерлі зат. Оны дөрекі, сүйкімсіз есекке тағу – күлкілі әрі орынсыз. Өзіне жараспайтын киім киген немесе лайықсыз атаққа ие болған адамдарға қатысты айтылады.
«Үкісіз қыз болмас, тікенсіз гүл болмас» мақалы нені меңзейді?
Бұл сұлулық пен кемшіліктің қатар жүретінін білдіреді. Қыз бала сәндіксіз (үкісіз) болмайтыны сияқты, әдемі гүлдің де тікені болатыны заңдылық. Яғни, идеалды ештеңе жоқ, әр жақсылықтың бір қиындығы немесе әр сұлудың бір міні болуы мүмкін.
Үкінің ұйқысы туралы мақалдың астары бар ма?
«Үкі ұйықтап, тауықтарды түсінде көреді» деген сөз адамның арманы мен ойы оның табиғатына сай келетінін көрсетеді. Жыртқыш құс ұйықтаса да, қорегін (тауықты) ойлайды. Бұл «аш тауық түсінде тары көреді» деген мақалмен мағыналас.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
