Адам баласының өмірінде уайым мен қайғысыз сәттер кемде-кем кездеседі. Қазақ халқы мұны өмірдің ажырамас бөлігі деп қабылдап, оған философиялық тұрғыдан қараған. Уайым кейде адамды тығырыққа тіресе, кейде керісінше, оны ширатып, алға жетелейтін қамшы болады. «Уайым – тұңғиық теңіз» деген теңеу адамның ішкі күйзелісінің қаншалықты терең болатынын көрсетеді. Алайда, ата-бабаларымыз уайымға салынып, қол қусырып отыруды құптамаған. Олар қиындыққа қарсы тәуекел етіп, әрекет жасауды жөн көрген. Сонымен қатар, уайым адамды сақтыққа, жауапкершілікке тәрбиелейтін құрал ретінде де бағаланған. Осы орайда Уайым туралы айтылған мақалдар адам жанының күйзелісі мен одан шығу жолдарын нұсқайды. Бұл нақыл сөздер рухани тепе-теңдікті сақтауға көмектеседі.
Уайым туралы таңдаулы мақалдар
- Уайым – ердің қорғаны.
- Уайым түбі – теңіз, батасың да кетесің; тәуекел түбі – қайық, мінесің де өтесің.
- Көлден кетсе – жалбыз мұң, елден кетсе – жалғыз мұң.
- Біреуге мал қайғы, біреуге жан қайғы.
- Бір тәуекел бұзады мың қайғының қаласын, бір жақсы сөз бітірер мың көңілдің жарасын.
- Айлас қатын – мұңдас.
- Алты қатын асқа барса, әрқайсысы өзінің мұңын айтар.
- Қара арғымақ қартайса – қарға адым жер мұң болар, қара көзден нұр тайса – бір көруге мұң болар.
- Қасапшыға мал қайғы, қара ешкіге жан қайғы.
- Байтал түгіл бас қайғы.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Уайым – ердің қорғаны» деген мақалды қалай түсінуге болады?
Бұл мақал уайымның позитивті жағын көрсетеді. Мұндағы уайым – бос қайғыру емес, болашақты ойлау, қам жеу және жауапкершілік сезімі. Отбасының, елдің қамын ойлайтын ер азамат үнемі сақ жүреді, қауіпті алдын ала сезеді. Осы «уайым» оны және оның жақындарын түрлі қателіктер мен қатерлерден қорғайтын қалқан іспетті. Біз Уайым туралы сөз қозғағанда, оның қамқорлықтан туындайтын түрін ерекше атап өтуіміз керек.
Тәуекел мен уайымның арақатынасы қандай?
«Уайым түбі – теңіз… тәуекел түбі – қайық» деген мақал бұл сұраққа толық жауап береді. Уайым шексіз тұңғиық сияқты, егер адам оған беріліп кетсе, батып кетуі мүмкін (депрессияға түсу). Ал тәуекел – сол теңізден алып шығатын қайық, яғни нақты іс-әрекет және шешім қабылдау. Қиындықтан шығудың бірден-бір жолы – уайымды қойып, әрекет ету.
«Біреуге мал қайғы, біреуге жан қайғы» мақалының әлеуметтік мәні неде?
Бұл мақал адамдардың құндылықтары мен жағдайларының әртүрлілігін көрсетеді. Біреулер байлық, дүние үшін уайымдап жүрсе, екінші біреулер денсаулық, өмір сүру үшін күресіп жүр. Бұл өмірдегі теңсіздік пен адамдардың басымдықтарының әрқилы екенін білдіретін реалистік көзқарас. Уайым туралы айтылған бұл сөз адамды өзгелердің мұңын түсінуге шақырады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
