Түн – тылсым сырларға толы, адам баласының тынығатын, ал табиғаттың тынышталатын мезгілі. Қазақ халқының дүниетанымында түн ұғымы қауіп-қатермен, сақтықпен және сонымен бірге тыныштықпен байланыстырылады. «Түн – түнек» деп, қараңғылықтың пердесі жабылғанда жаман күштердің белсенді болатынына сенген ата-бабаларымыз түнде жүруден, бейсауат кезуден тыйған. Дегенмен, түн – даналықтың, ойға шомудың және рухани тазарудың да уақыты. Жұлдызды аспанға қарап болашақты болжаған, түнгі тыныштықта маңызды шешімдер қабылдаған. Бүгінгі таңда Түн туралы аңыздар мен мақалдар фольклорлық мұрамыздың құнды бөлігін құрайды. Бұл нақыл сөздер адамды қырағы болуға, уақытты дұрыс пайдалануға және қараңғылықтан кейін міндетті түрде жарық күннің туатынына сенуге шақырады.
Түн туралы таңдаулы мақалдар
- Қараңғы түнде құлағыңды түр, аңдысқан жауды бұрын біл.
- Жолдасың жаман болса, алыс жүріп түн қатпа, қатының жаман болса, кісі алдында тіл қатпа.
- Ауыл үйдің моншағын, күндіз ұрлап, түнде тақ.
- Ұры түн асқанша, бөрі қыр асқанша.
- Ерте шықсаң, алдыңнан күн шығады; кеш шықсаң, алдыңнан түн шығады.
- Шариғаттың бұйрығы: бетін ашық ұстау – күндіз харам, түнде харам.
- Әйел жүзі күндіз көрікті, түнде сүйікті.
- Түнде шырақ, күндіз бұлақ.
- Түнде аттансаң, таңға жетерсің.
- Түн түндігін түрер.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қараңғы түнде құлағыңды түр» мақалының негізгі ойы қандай?
Бұл мақал сақтық пен қырағылыққа шақырады. Түнде көзбен көру мүмкіндігі шектеулі болғандықтан, адам есту қабілетіне сүйенуі керек. Қауіпті немесе жауды алдын ала сезу үшін әрбір дыбысқа мән беру маңызды. Түн туралы айтылған бұл кеңес әскери және тұрмыстық қауіпсіздік ережесі іспетті.
«Жолдасың жаман болса, алыс жүріп түн қатпа» дегенді қалай түсінеміз?
Сапарға шыққанда серігің сенімсіз болса, түнде жол жүру өте қауіпті. Қиын жағдайда жаман жолдас тастап кетуі немесе қастандық жасауы мүмкін. Сондықтан бұл мақал дос таңдауда және сапарды жоспарлауда абай болуды ескертеді.
«Түн түндігін түрер» деген сөздің мағынасы не?
Бұл оптимистік мақал. Түн қаншалықты қараңғы болса да, ол мәңгілік емес, оның артынан міндетті түрде таң атады, жарық келеді. Түндік – киіз үйдің төбесін жабатын киіз, оның түрілуі жарықтың түсуін білдіреді. Қиындықтан кейін қуаныш бар деген үміт сыйлайды.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
